خانه » تاریخ، جامعه و فرهنگ » رونمایی کتابچه‌ و اسناد قدیمی حاج تقی

رونمایی کتابچه‌ و اسناد قدیمی حاج تقی

علی‌اکبر لبافی، تیرماه ۹۵

بخش یکم: کتابچه‌ی آیین نگارش و حسابداری

چندی پیش هم‌ولایتی عزیزمان آقای داود طوسی که علاقمند به موضوعات روستاست و در تلگرام برگجهان و وبگاه برگجون حضور فعال و پی‌گیر دارند، چند تصویر از اسناد قدیمی برای من ایمیل کردند. از اسناد معاملات گرفته تا نامه‌ها و عقدنامه‌ها و اسناد دیگر. تکلیف سندهای معاملات املاک و اراضی مشخص بود. حتی عقدنامه پدربزرگ پدرشان هم اگرچه بسیار قدیمی(۱۲۶۱ ش) و ارزشمند بود اما مشخص بود که موضوع سند چیست. سندی هم که مربوط به عقدنامه پدربزرگشان بود، هم از جنبه قدمت و هم به ویژه از نظر زیبایی و تعداد صفحات عقدنامه منحصر به فرد می‌نمود. اما چند صفحه اسنادی ارسال شده بود که مشخص نبود چیست و چه می‌گوید. در نگاه نخست این برگه‌ها به تمرین خط یا یادداشت نویسنده‌ای شباهت داشت و بی‌ارزش به نظر می‌رسید.

tagi1

در پاسخ به پرسش من به صورت تلفنی اظهار کردند که ایشان هم درست نمی‌دانند این سند چیست. فقط توضیح دادند چندین صفحه و به صورت دفترچه است. بنابراین علاقمند شدم از نزدیک این سند را ببینم. پس از قرار ملاقات سند را گرفتم. کتابچه‌ای بود به شدت فرسوده، بدون صفحات اولیه و جلد، همراه با صفحاتی تکه و پاره شده و صفحه‌بندی نامرتب که جناب آقای طوسی برای پاره نشدن بیشتر، آن را درون کتاب دیگری قرار داده بودند. ایشان محبت کرده و آن را به رسم امانت در اختیار من قرار دادند تا مورد استفاده قرار دهم.

مشخصات کلی کتابچه

پس از بررسی اولیه، متوجه شدم این کتابچه‌ سندی است خطی که در ابعاد حدود ۱۰ سانتی‌متر عرض و ۱۵ سانتی‌متر طول تنظیم و صفحه بندی شده و در شیرازه‌ی آن آثاری از دوخت و دوز با نخ وجود دارد. ولی اکنون جلدی ندارد و صفحات آن بعضا نامرتب بوده و  توسط منگنه فلزی به هم دوخته شده‌اند. قطعاتی از صفحات تکه تکه شده هم لابلای صفحات به صورت فلّه قرار داشت.

متن کتابچه با دو نوع قلم (تیترها و متن اصلی) نوشته شده است. اگرچه به نظر می‌رسد تمام متن توسط یک نفر نوشته شده اما کیفیت یا زیبایی خط در تمام صفحات یکسان نیست که البته می‌تواند ناشی از شرایط فیزیکی و روحی متفاوت نویسنده در طول مدت نگارش متن باشد. حاشیه صفحات به صورت کمرنگ ولی منظم و زیبا خط‌کشی شده‌اند. در بالای صفحات شماره عددی صفحه و در ذیل آن واژه کلیدی متن برای جستجوی سریع موضوع در مراجعات بعدی نوشته شده است.

tagi2

صفحات موجود و مفقود کتابچه

کتابچه فاقد جلد است. صفحات ۱ تا ۳ آن و همچنین صفحات ۶ تا ۳۱ و سپس ۳۵ و ۳۶ آن مفقود شده است. پس از صفحه ۱۰۲ کوچکترین شماره صفحه ۱۰۰۳ است. آیا در این میان ۹۰۱ صفحه مفقود شده است؟ وقتی شماره صفحات بعد بررسی می‌شود موضوع جالبی کشف می‌شود. متوجه شدم شماره صفحه بعد از ۱۰۰۹ رقم ۱۰۰۱۰ است! ممکن نبود که ۹۰۰۱ صفحه بین این صفحات مفقود شده باشد. موضوع ساده بود. نویسنده محترم شماره صفحات را بجای ۱۰۳ به‌صورت ۱۰۰ و ۳ یا پشت سرهم به صورت ۱۰۰۳ نوشته و عدد ۱۰۰ را در همه صفحات بعدی تکرار کرده است. یعنی عدد ۱۱۰ را به صورت ۱۰۰۱۰ نوشته است. بنابراین بین ۱۰۲ و ۱۰۰۳ هیچ صفحه‌ای مفقود نشده است. حال چرا نویسنده عدد ۱۰۱ و ۱۰۲ را درست نوشته و بعد از آن شیوه نوشتن را تغییر داده برای من مبهم است.

صفحات کتابچه از ۳۷ تا ۱۰۰۲۲ یا همان ۱۲۲ به صورت پیوسته وجود دارد، ولی پس از آن مجدد صفحات ۱۲۳ تا ۱۳۸ را ندارد. آخرین شماره صفحه موجود ۱۴۳ است و صفحات بعد از آن که مشخص نیست تا چه صفحه‌ای بوده‌است، مفقود است و تنها چند تکه از آنها در دست است.

tagi3

محتوای کتابچه چیست؟

با مطالعه متن کتابچه مشخص می‌شود سند حاضر کتاب درسی مربوط به حساب و شیوه نوشتن اعداد و همچنین متونی است که قابلیت به استاندارد در آوردن دارند و می‌توان برای آنها دستورالعمل نوشت یا مانند فرم‌های خام امروزی متن اصلی آنها را از پیش آماده داشت. با این تفاسیر که بازهم توضیح خواهم داد، من نام این کتابچه را “آیین نگارش و حسابداری نهاده‌ام.

 آموزش حساب و حسابداری (سیاق‌نویسی)

اگرچه صفحات ابتدایی کتابچه مفقود است اما به نظر می‌رسد بخش نخست این کتابچه روش تدریس حساب و حسابداری است. ابتدای بررسی، حروف و واژه‌های نوشته شده برای نگارنده نامفهوم بود. چراکه قبلا چنین نوشته‌هایی را مشاهده نکرده بودم. متاسفانه چون صفحات ابتدایی نیز مفقود بود، درک موضوع بسیار سخت می‌نمود. تا این‌که در صفحات بعد توضیحی مشابه برای این نوشته‌ها یافتم. موضوع این بود که تا صفحه ۴۶ از ارقام متداول ۰ تا ۹ برای نوشتن اعداد در کتاب استفاده نشده است. بلکه از شیوه‌ای خاص که در تصویر زیر مشاهده می‌کنید استفاده شده است.

tagi4

در جستجوهای بعدی متوجه شدم این بخش از کتاب آموزش سیاق‌نویسی است. یعنی نوشتن حساب‌های دیوانی و دخل و خرج‌ها یا همان دفاتر مالی اشخاص و شرکت‌های امروزی را آموزش می‌دهد، با این تفاوت که اعداد در آن به اشکال ویژه و از سمت راست نوشته می‌شود.

اعداد در خط سیاق بسیار شبیه اعداد پهلوی است و سابقه آن را دوران ساسانی می‌دانند، هرچند تحولاتی در دوران سلجوقی و نیز توسط حسن صباح به این شیوه نگارش اعداد و حسابداری نسبت می‌دهند. از این شیوه‌ی محاسبه در ماوراء‌النهر، هند، پاکستان، ترکیه، قفقاز و گرجستان نیز استفاده می‌شد.

tagi5

مراحل تدریس و تمرین و گرفتن آزمون ریاضی و حتی کارت امتیاز یا به تعبیر کتابچه “بلیط ده آفرین” در صفحات موجود کتاب تا صفحه ۴۶ مشاهده می‌شود. این صفحه پایان بخش نخست کتاب است که نویسنده در آن تاریخ نوشتن کتابچه را درج کرده است. پس از آن شیوه نوشتن اعداد ریاضی امروزی و جدول جمع اعداد ارایه شده است. شاید راز درج اشتباه ارقام صفحه‌بندی کتابچه هم همین باشد که نویسنده هنوز شیوه عددنویسی با ارقام جدید را نمی‌دانسته است و از عدد ۱۰۰ مانند سیاق نویسی به عنوان یک عدد مستقل استفاده کرده آن را کنار سایر اعداد مانند ۱۰ و ۲۳ قرار داده و ۱۱۰ را ۱۰۰۱۰ و ۱۲۳ را ۱۰۰۲۳ نوشته است.

tagi6tagi7

آموزش‌های فرعی

نویسنده‌ی کتابچه برای این‌که مجموعه‌ی آموزشی مستقلی را تدوین کند به ناچار مسایل دیگری را هم آموزش داده است. به عنوان مثال تعریف کاملی از واحدهای اندازه‌گیری وزن ارایه کرده است که عبارتند از گندم، نخود، مثقال، سیر، من تبریز، من اصفهان، خروار و… نویسنده سیاق‌نویسی جنسی (اوزان) را از یک گندم تا ۹هزار خروار با حوصله هرچه تمام درج کرده است.

وی همچنین واحدهای پولی را مشتمل بر دینار و شاهی و قران و تومان توضیح داده است و شرح داده است کرور چیست. نام ۱۲ حیوان که در صورت اموال و سیاق‌نویسی کاربرد دارند به زبان فارسی و ترکی فهرست کرده و سپس ماه‌های عربی را نیز به ترتیب همراه واژه‌های توصیفی آن‌ها برشمرده است.

tagi9

جمع و تفریق

شاید برای خواننده‌ی امروزی کتابچه، بخش‌هایی که به آموزش جمع و تفریق می‌پردازد مشکل‌ترین بخش باشد. چرا که نه تنها از اعداد سیاق در آموزش استفاده کرده است، بلکه با توجه به این‌که واحدها (به ویژه واحدهای وزن) در سیستم ده‌دهی نیست کار بسیار مشکل می‌شود. در سیستم ده‌دهی به ما ده‌بریک آموزش داده شده است. یعنی اگر مجموع دو عدد از ۱۰ بیشتر شد عدد یکان را نوشته و عدد دهگان به عنوان عدد جدید روی ستون دهگان (با عنوان ده بر یک) نوشته و با ارقام ستون دهگان جمع بسته می‌شود. این روش برای تمام ستون‌های صدگان و هزارگان و… به کار می‌رود.

اما در روش سیاق باید ده‌بر‌یک، بیست‌بر‌دو، سی‌برسه و… را آموزش داد. علاوه بر این مثلا با توجه به این‌که چهار گندم برابر با یک  نخود است باید چهاربریک و هشت‌بردو و… را نیز فراگرفت. لذا چون واحدهای وزنی(جنسی) و نقدی(پولی) متفاوت هستند، در کتاب آموزش جمع و تفریق وزنی و نقدی جداگانه تعلیم داده شده است. در این کتاب به ترتیب از واژگان عشرات، مآت، و الوف برای دهگان، صدگان و هزارگان اعداد استفاده شده است.

tagi8

آیین نگارش یا آموزش نوشتن متون و مراسلات

بخش دوم کتابچه به نوشتن متون مختلف از قبیل موارد زیر پرداخته است:

–         برات تجارتی و حواله‌ها

–         قبض رسید دریافت وجه یا کالا و ابطال رسیدهای مفقود شده

–         دعوت‌نامه عقد و عروسی و میهمانی

–         تعزیت‌نامه یا پیام عرض تسلیت

–         نامه نویسی به ولی‌نعمت و شوهر یا به پدر و مادر یا عمو و دایی و فرزندان آنها یا برادر کوچکتر به خواهر بزرگتر و…

–         قسم‌نامه

–         استشهادنامه

–         انواع صلح‌نامه و اقرارنامه و اجاره‌نامه

این متون مانند فرم‌هایی است که فقط کافی است اعداد و نام‌ها و تاریخ‌ها را تغییر داد و آن را به منظور متن جدید بازنویسی کرد.

tagi10tagi11tagi12tagi13tagi14tagi15tagi16

نویسنده و قدمت کتابچه

پس از جستجوی کل کتابچه‌ی موجود، نام و نشانی از نویسنده‌ی آن یافت نشد. نویسنده‌ی محترم کتابچه، تاریخ پایان بخش نخست آن را در صفحه ۴۶ چنین ذکر کرده‌اند:

۱۳ شهر رمضان المبارک سنه ۱۳۳۹

که مصادف بوده است با ۲ اردیبهشت ماه سال ۱۳۰۰ هجری خورشیدی. بنابراین بخش بعدی این سند پس از این تاریخ نوشته شده است.

tagi17

با توجه به این‌که در آن زمان نمونه‌های متعددی از کتاب‌های مشابه آموزش سیاق و مراسلات وجود داشته و به چاپ می‌رسیده است، گمان نمی‌کنم که این کتاب متعلق به یک نویسنده مشهور باشد. کتاب مذکور نسخه اصل است . احتمال دارد توسط استاد و معلمی محلی تدوین و نوشته شده باشد. البته نمی‌توان قضاوت کرد این فرد برگجهانی بوده است یا خیر، اگرچه در طول کتاب از افراد یا مکان‌های برگجهان ذکری به میان نیامده است. در هر حال قضاوت در مورد این موضوعات در بضاعت نگارنده نیست. شاید بتوان با مطابقت دادن دست‌خط کتاب با اسناد دیگر برگجونی که نویسنده آن‌ها مشخص است در آینده بتوان حدس و گمان‌های نزدیک به واقع‌تری را درباره نویسنده کتاب ارایه کرد.

پژوهندگان موضوع سیاق‌نویسی یا کتابچه

چنانچه علاقمندانی مایل به تحقیق در باره‌ی کتاب حاضر یا موضوعات آن به ویژه سیاق‌نویسی باشند، اسکن تمام صفحات با کیفیت مناسب در اختیار مدیران سایت برگجون قرار دارد. اگر بعضی صفحات کیفیت کمتری دارد به دلیل پس زدن جوهر مطالب پشت صفحه در نسخه اصلی است یا تار بودن برخی از صفحات ناشی از این است که به منظور جلوگیری از وارد آمدن آسیب به کتاب از فشردن شیرازه‌ی کتاب روی صفحه‌ی اسکنر پرهیز شده است.

tagi19

معرفی سلسله مالکان کتابچه

مالک فعلی کتاب آقای داود طوسی است. وی این کتاب را در اسناد مرحوم پدرش آقای محمدتقی طوسی یافته است. به طور قطع این سند که همراه عقدنامه محمدعلی طوسی پدر محمدتقی بوده‌است، روزگاری نزد محمدعلی طوسی بوده است. اما علاوه بر عقدنامه محمدعلی، عقدنامه حاج تقی پدر او نیز همراه این اسناد بوده است. بدین ترتیب مالک اولیه این کتاب حاج تقی بوده است که دوران زیست وی مصادف با نوشتن کتاب است. آیا حاج تقی نویسنده کتاب است؟

 tagi18.

بخش دوم: حاج تقی از کارگری تا همسایگی صدراعظم ایران

شیخ علی

در اوایل حکومت قاجار، بین خانواده‌های ساکن طوس (خراسان) مردی زندگی می‌کرد که ملبس به لباس روحانی بود و علی (شیخ‌علی) نام داشت.  شیخ‌علی به سبب اختلافی که بین او و پدرش پیش آمد، خانه پدری و دیار طوس را بدون مقصد مشخص ترک کرد. وی از این روستا به آن روستا یا از این شهر به آن شهر مسافرت می‌کرد. در مسیر راه با پول ناچیزی که از رفتن به منبر به‌دست می‌آورد نانی می‌خورد و امروز را به فردا می‌رساند، سرانجام این دربدری و سرگردانی به روستای برگجهان رسید.

در گذشته که مردم بسیاری از داشتن سواد محروم بودند، برای جبران این کمبود از یک روحانی یا یک مرد مذهبی باسواد که به ملای ده معروف بود نگهداری می‌کردند و شیخ‌علی وقتی به برگجهان رسید مردم از او خواستند تا برای همیشه در ده بماند. لذا شیخ‌علی به‌عنوان روحانی و ملای ده در مراسم ازدواج خطبه عقد می‌خواند و در مراسم عزاداری قرآن تلاوت می‌کرد و چون زمان داد و ستد و معامله می‌رسید ، اسناد و قرارداد و نامه‌های لازم را می‌نوشت. تاریخ ازدواج یا همسر او که از کدام فامیل بود، معلوم نیست. فقط آنچه مشخص است ثمره‌ی ازدواج او یک دختر و سه پسر می‌باشد که پسرانش حسین، رضا، و ابراهیم نام داشتند.

ابراهیم در جوانی برگجهان و لواسان را ترک گفت و به تهران آمد. رضا فردی باسواد و اهل مطالعه بوده که معروف به ملارضا شده بود. وی و برادرش حسین در روستا ماندند و به کشاورزی مشغول شدند. حسین فرزند ارشد شیخ علی دارای شش پسر و یک دختر شد و با داشتن شش پسر چون زمین نداشت، زندگی را با فقر و تهیدستی پشت سر می‌گذاشت. ولی فرزندان او چنین نبودند. از جمله محمدربیع که با کارگری در تهران و دو برادر دیگر به نام‌های محمدصادق و محمدتقی که با کار و تلاش در لاهیجان سرمایه‌هایی را گردآوری کردند.

اعزام به گیلان و لاهیجان

در فاصله سال‌های ۱۲۵۷ تا ۱۲۷۷ شمسی دو برادر در رأس حکومت لاهیجان و گیلان بودند که به آنها والی می‌گفتند. یکی فضل‌اله‌خان والی که والی لاهیجان بود و دیگری عبداله‌خان والی که حاکم گیلان بود (حکم حکومت عبداله‌خان توسط نایب‌السلطنه‌ی وقت و همزمان با تاسیس نظمیه در شهرهای ایران ابلاغ شده است). به سبب آن‌که این دو برادر در برگجهان مقدار زیادی زمین داشتند، هر سال تعدادی از جوانان روستای برگجهان به لاهیجان می‌رفتند و در دستگاه این دو برادر کارگری می‌کردند. آقای کربلایی حسنعلی از فامیل لبافی بعنوان «مباشر» یا «سرکارگر»، افراد جوان و جویای کار را با خود به لاهیجان می‌برد و خود نیز سرپرستی این کارگرها را برعهده داشت. لذا محمدصادق و محمدتقی که از جوانان جویای کار بودند، خود را به کربلایی حسنعلی لبافی معرفی کرده و جزو گروه او روانه‌ی لاهیجان شدند. ناگفته نماند در دستگاه برادران والی عنوان کربلایی حسنعلی آبدارباشی بود که ایشان یا هر کس دیگر وقتی این پست را اداره می‌کرد به او «آبدارباش» می‌گفتند. بعدا محمدصادق که مرد با کفایتی بود جای کربلایی حسنعلی را گرفت و سرکارگر یا آبدارباشی برادران والی شد.

محمدصادق (معروف به باشی) و برادرش محمدتقی(معروف به حاج تقی) در زمانی که در لاهیجان مشغول کار بودند هر کدام از آن دیار زنی انتخاب کردند که برای باشی زن سوم و برای تقی زن دوم به‌شمار می‌آمدند. این دو زن در برگجهان به زن رشتی معروف شدند. مردم به آنها می‌گفتند «زن رشتی باشی» یا «زن رشتی تقی». عقدنامه موجود از حاج تقی مربوط به ۲۴ شهریور ۱۲۶۱ شمسی است و به نظر می‌رسد این عقدنامه مربوط به همسر رشتی او باشد. چراکه سابقه‌ و سندی مشابه شکل و متن عقدنامه و نام کدخدای مندرج در عقدنامه تا کنون در اسناد برگجونی مشاهده نشده است.

tagi20

کارگران دیروز،ثروتمندان امروز

گویا زنان محمدصادق و تقی مال و منالی داشتند. زیرا در روزی‌که به برگجهان آمدند کاروانی از قاطر اسباب و اثاثیه آن‌ها را حمل می‌کرد. در همین ایام بنا به دلائل نامعلومی برادران والی تصمیم گرفتند املاک خود را در برگجهان بفروشند و این ماموریت را به باشی و برادرش تقی واگذار کردند که این دو برادر یعنی باشی و تقی کلیه املاک والیان را خود خریدند و یکباره جزو مالکان بزرگ روستا شدند.

محمدتقی و حاج تقی دیگر آن کارگران دیروز نبودند، بلکه ارباب و مالک ثروتمند آن روزگار برگجهان به حساب می‌آمدند. باشی خانه‌ای بزرگ در شان و مقام خود بنا نهاد که هنوز هم پابرجاست و با این‌که امروزه بیش از ده نفر بر قسمت‌هایی از آن خانه‌ی بزرگ مالکیت دارند، باز به‌نام حیاط باشی معروف است. اما تقی برادر دوم رنج راه طولانی مکه را تقبل کرد و به زیارت خانه‌ی خدا نائل گشت و به حاج تقی معروف شد. وی در خیابان ایران (عین‌الدوله سابق) خانه‌ی بزرگی در مقابل خانه‌ی عین‌الدوله صدراعظم زمان قاجار خریداری کرد و در آن اقامت گزید.

tagi21

همسایگی با عین‌الدوله

خانه‌ی عین‌الدوله در کنج جنوب غرب تقاطع خیابان ایران با مجاهدین اسلام قرار داشت. در نقشه‌های تهران قدیم، نام خیابان ایران و مجاهدین اسلام ابتدا سادات و دوشان‌تپه بوده و سپس به عین‌الدوله و ژاله تغییر نام می‌یابند.

عین‌الدوله فرزند عضدالدوله از شاهزادگان قاجار (نوه فتح‌علی شاه) و داماد مظفرالدین‌شاه و مباشر او در زمان ولایتعهدی وی بود. بجز عضدالدوله که مناصب مهمی مانند حکومت بر ولایات ملایر و قزوین و همدان و… داشت، پسر او عین‌الدوله نیز مناصب متعدد و مهمتری داشت که حکومت بر ولایات مختلف مانند آذربایجان و تهران و وزارت داخله و در چند نوبت صدراعظمی را در کارنامه او می‌توان برشمرد. مناصب عین‌الدوله پس از مرگ ناصرالدین‌شاه و پادشاهی مظفرالدین شاه در سال ۱۲۷۵ ارتقا یافت. او با این‌که از دشمنان مشروطه بود، پس از پیروزی مشروطه (در سال ۱۲۸۵ شمسی) نیز پست‌های مهمی را از سوی مشروطه‌خواهان و پادشاهان برعهده داشت. او در زمان احمدشاه نیز (در سالهای ۱۲۹۴ و ۱۲۹۶) برای مدتی رییس‌الوزرای ایران بود.

این فرد ثروتمند و مقتدر و صاحب نفوذ که بخشی از اموال خود را نیز به مشروطه‌خواهان پیروز بخشیده بود، در نهایت به ورشکستگی رسید و پاسخگوی طلبکاران خود نیز نبود و اموال او را همین طلبکاران به یغما برده و تنها فرزند او نیز لیاقت لازم برای حفظ اموال پدر و پاسخگویی به طلبکاران را نداشت. وی در سال ۱۳۰۶ در تهران درگذشت.

دوران حکومت عبداله‌خان والی – حاکم گیلان – و  برادرش فضل‌الله‌خان – والی لاهیجان- احتمالا مصادف با دوره‌ی وزارت داخله عین‌الدوله بوده است. در هر حال نزدیکی عین‌الدوله به دستگاه حاکمه می‌تواند سبب آشنایی و وجود رابطه میان حاکم گیلان با وی باشد. از همین زاویه می‌توان وجود رابطه و آشنایی یا سفارش و معرفی حاج تقی از سوی برادران والی را به عین‌الدوله تعریف کرد.

tagi22

پایان زندگی

صاحب‌‌خانه بودن در مقابل منزل عین‌الدوله از یک سو می‌تواند نشانه‌ی ثروت و نفوذ و قابلیت‌های حاج تقی بوده باشد و از سوی دیگر می‌توانست دسترسی وی را به اسناد و مناصب مهم آسان کند. وجود بخشی از یک نامه‌ی عضدالدوله- پدر عین‌االدوله- در اسناد موجود نزد حاج تقی گواه بر این ادعاست (جالب است در همین نامه عضدالدوله ذکری از دخترش شمس‌الدوله کرده است. شمس‌الدوله به همسری ناصرالدین‌شاه درآمد).

به این ترتیب بی‌تردید روابطی میان عین‌الدوله و حاج تقی وجود داشته است، خواه با معرفی از سوی والی گیلان و لاهیجان، خواه در اثر همسایگی با عین‌الدوله. آمد و شد حاج تقی با چنین فردی یا حتی پدر او که بجز شاهزاده بودن و مناصب دولتی داشتن، تاریخ‌نگار (تاریخ عضدی) هم بوده است، مستلزم داشتن خصوصیاتی است که قطعا حاج تقی از آنها برخوردار بوده است.

در سال تالیف کتابچه‌ی مورد بحث ما، حاج تقی در حدود ۶۵ تا ۸۰ سال سن داشته است. به این ترتیب وجود چنین کتابی که شرح آن در بالا رفت در نزد حاج تقی که اکنون جزو سالمندان است، برای فراگیری دانش مربوطه از سوی وی نبوده است. اما آیا این کتاب تالیف خود ایشان یا فرد دیگری بوده و وی در تعلیم این دانش به دیگران از آن بهره می‌برد؟

تاریخ درگذشت حاج تقی هنوز برای نگارنده مشخص نیست. اما پیوند او با قاجار و عین‌الدوله ممکن است پایان زندگی او را نیز همچون آنان تلخ کرده باشد. بعید به نظر می‌رسد که حاج تقی از طوفان حوادث کشته شدن فضل‌الله‌خان – والی لاهیجان – توسط مردم ناراضی، افول و در نهایت فروپاشی سلسله پادشاهی قاجاریه، به یغما رفتن اموال عین‌الدوله و فقر و در نهایت درگذشت وی مصون مانده باشد. چرا که از آن خانه‌ی اعیانی و مال و منال حاصل از سفر لاهیجان و ارثیه‌ی زنان متمول آثار مهمی باقی نمانده است.

 tagi23.

با تشکر فراوان از آقای داود طوسی (فرزند مرحوم مشهدی تقی و نوه‌ی محمدعلی و نتیجه‌ی حاج تقی) که با مهربانی و پیگیرانه اسناد منحصر به فرد مندرج در این متن را در اختیار من نهادند.
در تنظیم مطالب مربوط به شیخ‌علی و باشی و حاج تقی از مطلب منحصر به فردی که جناب آقای تیمور طوسی درباره‌ی طایفه‌ی بزرگ و شریف طوسی نوشته‌اند، بهره برده‌ام.

۷ دیدگاه

  1. با سلام
    بسیار مطلب جالبی بود از خواندن آن لذت بردم .
    برای من خط سیاق همیشه جالب بود.
    وقتی میوه ها را به بارفروشی می بردند رسیدی به آنها می دادند که با خط سیاق نوشته شده بود.
    کمتر کسانی بودند که می توانستند آن خط را بخوانند. برای من تجدید خاطره ای بود از میوه بارفروشی صندوقک بارجامه بیجک (رسید میوه از بار فروشی)
    از زحمات شما آقای لبافی بی نهایت متشکرم .
    همیشه پایدار و سر افراز باشید.
    کتابچه ای خوش خط خوانا و زیبا.
    هما اثباتی

  2. باید به این همه انرژی وپشتکار جنابعالی تبریک بگویم. کار بسیار زیبایی بود وبنده را به یاد پدر مرحومم انداخت که همیشه از خط سیاق سخن میگفتند واین خط را بخوبی می شناختند وهر زمان بیجک را از آقا موسی می گرفتند میتوانستند آنرا بخوانند.

  3. خانم اثباتی و آقای جان نثاری
    من هم از همراهی شما بزرگواران و دنبال کردن مطالبی که می نویسم سپاسگزارم. البته اگر موفقیتی هست حاصل همراهی شما عزیزان و نیز دوستانی است که بذل محبت دارند و اسناد ارزشمندی مانند این کتاب و نظایر آن را در اختیار ما قرار می دهند تا با انتشار آن سایر هم ولایتی ها هم بتوانند از آن بهره ببرند.

  4. از افرادی که به هر ترتیب اشتباه های بنده را گوشزد کرده اند سپاسگزارم. بنده هم در مخاطب نامه عضدالدوله تردید داشتم. در هر حال این موضوع اصلاح شد.

  5. سلام
    جناب لبافی بنده چند صفحه از این نوع خط که به اجدادم برمیگردد را به تازگی پیدا کردم
    ممنون میشوم در خواندن ان به من کمکی برسانید متشکرم.
    حامد حیدری

  6. سلام آقای حیدری. با عرض پوزش من خط و حساب سیاق بلد نیستم ولی در اینترنت به راحتی میشه الفبا و اعداد سیاق رو جستجو بفرمایید و در حدی که از اسناد اجدادتان سر در آوردید با آن آشنا شوید.

  7. بسیار عالی . بنده یه دست خط از مرحوم صادق حبیبی دارم (پدر شوهر بنده ) که شبیه این خطوط میباشد و دوست داشتیم بدانیم که چه نوع خط و سیاقی میباشد تا اینکه این مطالب را خواندیم . بسیار ممنون

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *