خانه » طبیعت و کالبد » آب شاهی- ابرغذایی جهانی

آب شاهی- ابرغذایی جهانی

م-هاشمی‌فرد، شهریور ۹۶

آب‌شاهی نوعی سبزی است که در روستای برگجهان به ترتیزگ اووی مشهور است.

نگارنده در جستجوی این سبزی به مقاله “فرهنگ مصور(۱)-در مسیر میانرود”  منتشر شده در وبسایت برگجون دست یافتم و با توجه به مطالعاتی که در این زمینه داشتم و با ارتباطی که با مدیران وبسایت پیدا کردم، به پیشنهاد آنان مقاله حاضر را جهت انتشار در این سایت و بهره‌برداری خوانندگان محترم آن تقدیم می‌کنم. امیدوارم با شناسایی عمیق‌تر و علمی از امکاناتی که در روستای شما وجود دارد، بتوانید در راستای فراهم کردن شرایط مناسب‌تری برای زندگی گام بردارید.

مقاله‌ی حاضربه طور کامل‌تری با عنوان: ” آب‌شاهی در راس ابرغذاها برای کاهش ریسک سرطان” پیش از این در شبکه تحقیقات گیاهان دارویی، وابسته به معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی منتشر شده است.

به گزارش سرویس بهداشت و درمان ایسنا، دانشمندان دانشگاه ساوت‌همپتون در پژوهشی جدید دریافته‌اند که در بدن داوطلبان با مصرف ۸۵ گرم سبزی آب‌شاهی در روز، مقدار مولکول‌های مقابله‌کننده با سرطان در خون ظرف چند ساعت پس از خوردن برگ‌های این سبزی به شکل سالاد به میزان قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند. همچنین عصاره این سبزی پرخاصیت، از رشد سلول‌های سرطانی سینه جلوگیری می‌کند.

به گزارش تلگراف – چاپ انگلیس- آب‌شاهی “Watercress” جزو سوپرغذاها است که اثرات محافظتی و سودمند زیادی برای سلامتی دارد. این تحقیق که حاصل مطالعات پروفسور گراهام پکهام از مرکز تحقیقات سرطان انگلیس در دانشگاه سات‌همپتون است در مجله انگلیسی تغذیه به چاپ رسیده است[۹]. آب‌شاهی یا آب‌تره (نام‌های دیگر بولاغ اوتی[۱]، علف چشمه، شاهی آبی، ترتیزک آبی) نام علمی , N. microphyllum nasturtium-aquaticum گیاهی خوراکی دارویی از تیره شب‌بوها به ارتفاع ۱۰ تا ۶۰ سانتی‌متر با برگ‌های کوچک به رنگ سبز تیره و گل‌های خوشه‌ای کوچک سفید و ساقه‌های خزنده است که از نقاط مختلف آن ریشه‌های کوچک و سفید خارج می‌شود و معمولا در کنار جوی‌ها و چشمه‌ها می‌روید. برگ‌های آن متناوب و گوشت‌دار به رنگ سبز تیره و عاری از کرک است. در قسمت انتهایی ساقه آن گل‌های سفید رنگی مجتمع به شکل خوشه ظاهر می‌شود. در انتهای دم‌برگ به شاخه ریشه‌های نازک سفید می‌روید که از ویژگی‌های خاص این گیاه هست.

شاهی آبی سرشار از املاح و مواد معدنی و ویتامین‌ها از جمله ویتامین A,B,C,E,K است. میزان آهن موجود در آن نیز بیشتر از اسفناج است. به همین جهت می‌تواند در بهبود کم‌خونی موثر باشد. کلسیم آن نیز بیشتر از شیر و ویتامین ث آن از پرتقال بیشتر است[۱].

تاریخچه استفاده آب‌شاهی یا آب‌تره[ویکیپدیا]

آب‌شاهی یا آب‌تره به صورت وحشی در بسیاری از نقاط ایران قدیم، آسیا و اروپا می‌روید و انسان‌ها از دوران باستان با آن آشنا بوده و خاصیت‌های درمانی گوناگونی را به آن نسبت می‌دادند. این گیاه هم به خاطر این خاصیت‌های دارویی و هم مزه‌ی تند خوش‌گوار آن مورد علاقه‌ی بسیاری بوده است. هرودوت- پدر تاریخ – می‌نویسد که سربازان داریوش غذای ملی داشتند که عبارت بود از نان و پنیر با آب‌شاهی یا بولاغ‌اوتی که در چشمه‌سارها می‌رویید و این سربازان با این غذا از قدرت و نیرومندی کاملی برخوردار بودند(قابل توجه است که در ۲۵۰۰ سال پیش غذای سالم سازمانی در ارتش ایران تعریف شده بود و به سلامتی افراد توجه ویژه می‌شد).

کسنوفون فرمانده جنگی و مورخ یونانی در کتاب کورش‌نامه خود در توضیح زندگی پارسیان در مراکز تربیتی آنها به این نکته اشاره می‌کند که آب‌تره از غذاهای اصلی آنان بوده است. در مورد کودکان می‌نویسد: “غذای عمده‌ی آنها نان و آب‌شاهی است که از خانه با خود می‌آورند و فنجانی دارند که با آن از رودخانه آب می‌آشامند”[۴]. و در مورد نوجوانان: ” غذای دیگر این نوجوانان، جز آنکه ذکر شد فقط گوشت شکار است یا آب‌شاهی”[۵]. وی هم‌چنین از سربازانش می‌خواسته برای تقویت نیروی خود آب‌شاهی بخورند.

یونانیان و انگلوساکسون‌ها آب‌شاهی را برای درمان طاسی مصرف می‌کرده‌اند. جرارد (۱۶۳۳) آن را برای درمان یرقان سفید دختران جوان توصیه می‌کرده است. فرانسیس بیکن هم خاصیت‌های جادویی همچون جوان کردن زنان سالخورده را به آب‌تره نسبت داده است. ایرلندی‌ها هم ارزش خاصی برای آب‌شاهی قایل بوده و آ ن را غذای دانایان و فرزانگان می‌دانسته‌اند[۶چاپ پنجم].

نیاکان ما چه نغز گفتهاند: عقل سالم در بدن سالم

مصرف روزانه آبشاهی باعث کاهش ریسک ابتلا به سرطان میشود.

آب‌شاهی جدیدترین غذا در راس فهرست طولانی” ابرغذا” هاست که تاثیرات مفید و حفاظتی بسیاری برای سلامتی دارد. همچنین عصاره آب‌شاهی مانع از رشد سلول‌های سرطان سینه می‌شود. بررسی و پژوهش‌های گسترده دانشمندان حاکی از آن است که مصرف آب‌شاهی می‌تواند از ابتلا به سرطان سینه، پوست، رحم و دیگر سرطان‌ها جلوگیری کرده و به بهبود این بیماری در مبتلایان به این سرطان‌ها کمک و خطر ریسک را کاهش می‌دهد. نتایج این تحقیقات در نشریه تغذیه انگلیس منتشر شده است. به گفته  Pro. Graham Packham و محققان دانشگاه ساوث‌همپتون ماده شیمیایی isothiocyanates موجود در آب‌شاهی مانع از رشد سلول‌های سرطانی می‌شود[۱۰].

مطالعه‌ای که در ژورنال “همه‌گیرشناسی سرطان” در سال ۱۹۹۵ به چاپ رسید از کاهش پیشرفت سرطان ریه در افراد سیگاری با مصرف منظم روزانه ۸۵ گرم آب‌تره حکایت داشت[۸]. مطالعه دیگری در دانشگاه اولستر که در ژورنال آمریکایی “تغذیه بالینی” در سال ۲۰۰۷ به چاپ رسید نشان داده که مصرف ۸۰ گرم آب‌تره در روز به مدت ۸ هفته حدود ۳۲ درصد تخریب دی.ان.ای گلبول‌های سفید بر اثر سرطان را کاهش می‌دهد. اثر مثبت آب‌تره در افراد سیگاری چشمگیرتر است که این احتمالا به کمبود آنتی‌اکسیدان‌ها در بدن سیگاری‌ها مربوط می‌شود[۹]. هم‌چنین مقدار بالای ید در این گیاه آن را برای بهبود فعالیت غده تیروئید و درمان بیماران مبتلا به کم‌کاری تیروئید سودمند ساخته است.

 از ویژگی‌های دیگر این گیاه مدرر بودن، خلط‌آوری (که آن را برای بهبود سرفه و گلودرد مفید می‌سازد) و داشتن اسید‌های گوارشی (کمک به هضم غذا) است. نام این گیاه در گویش لری استان فارس (منطقه کامفیروز) بگلو می‌باشد و برای بیماری‌هایی مثل زردی نوزاد استفاده می‌شود.

منابع ویکیپدیای فارسی:

  1. مصاحب، غلامحسین و دیگران. دایره‌المعارف مصاحب. مدخل آب‌تره. ص ۵٫
  2. سبزی درمانی. نویسنده آریا فلاحتگر لیش. انتشارات نیلوفرانه. چاپ سوم.
  3. com -Nutrition Watercrees
  4. حسن پیرنیا. تاریخ ایران باستان. جلد اول. چاپ پنجم. تهران: دنیای کتاب. ۱۳۷۰٫ ص ۲۴۷٫
  5. همان. ص ۲۴۸٫
  6. Alan Davidson, Tom Jaine, Watercress, The Oxford companion to food, University Press,2006,Page 840.
  7. Daily Telegraph- Watercress may help fight cancer
  8. Hecht SS, Chung FL, Richie JP,et al. “Effects of watercress consumption on metabolism of a tobacoo-spectific lung carcinogen in smokers”, December Cancer Epidemology. December 1995 4,877.
  9. Watercress helps protect against cancer,Time Online, , 15 Feb 2007
  10. Evidence-Based Complementary and Altermative Medicine Hindicine Publishing Corporation, volume 2011, Article ID 462525.8 pages.

جدول مقایسه ویتامینها و مواد معدنی موجود در آبشاهی، کلم بروکلی و گوجه فرنگی و سیب

کاشت و تولید آبشاهی

کاشت سبزی آب شاهی به صور گوناگون خانگی، تفننی و صنعتی، چندین هزار هکتار از اراضی اروپا و آمریکا را به خود اختصاص داده و بدین لحاظ در تمامی سوپرمارکت‌های اروپا و آمریکا قابل دسترس می‌باشد. عکس‌های مزارع زیر متعلق به یک شرکت بزرگ در آمریکا بوده که به‌صورت زنجیره‌ای در اروپا و آمریکا متجاوز از ۱۵ مزرعه با وسعت ۲۲۰ هکتار به‌صورت صنعتی زیر کشت آب‌شاهی دارد که یکی از صدها شرکت فعال در این زمینه است.

نکات فوقالعاده مهمی که در تهیه، استفاده و شستشوی این سبزی باید در نظر داشت

(به دلیل رشد و پرورش سبزی در محیط آب و امکان آلودگی محیط)

فاسیولیازیس یکی از بیماری‌های مشترک بین انسان و دام است که از سراسر جهان و از جمله ایران گزارش گردیده و هرچند موارد تک‌گیر آن در بسیاری از مناطق و مخصوصا در شمال کشور حادث شده است، ولی با توجه به طغیان ناگهانی و بروز بزرگترین همه‌گیری آن طی دهه گذشته با فراوانی حدود ده هزار مورد در استان گیلان، به عنوان یک بیماری بازپدید و با عنایت به اینکه تا سال ۱۳۷۹ موارد انسانی آن در صفحات غرب کشور به اثبات نرسیده است، اولین همه‌گیری آن در کرمانشاه به عنوان یک بیماری نوپدید، تلقی می‌گردد. (دکتر مهدی اَسمار. دکتر حسین حاتمی استاد انستیتو پاستور ایران.)

سبب و اثرشناسی Etiology ، عامل بیماری کرم برگی‌شکلی از رده Trematoda ، خانواده Fasciolidate و جنس Fasciola می‌باشد. این انگل به کرم جگر گوسفند و یا به کرم کپلک نیز معروف است. اندازه کرم نسبتا بزرگ(۸-۳۰ میلی‌متر) می‌باشد و سفید رنگ است ولی به علت خون خواری به رنگ قرمز مایل به قهوه‌ای می‌باشد و از وانتوز دهانی و شکمی برخوردار است. کرم هرمافرودیت (نر- ماده) و تخمگذار است.

بیولوژی و چرخه زیستی

این کرم برحسب میزبان Heterogenus می‌باشد. میزبانان اصلی آن گوسفند، بز، گاو، شتر، اسب، گوزن، خرگوش و گوشت‌خوارانی مثل سگ، روباه و شغال است. میزبان واسط آن ۲۱ گونه از حلزون لیمنه هستند که در آب‌های کُندجریان، زیست می‌نمایند. زیستگاه اصلی کرم در کیسه صفرا و مجاری صفراوی حیوان می‌باشد و گاهی به صورت سرگردان در سایر ارگان‌ها زیست می‌نماید. متابولیسم از نوع بی‌هوازی و تغذیه آن از ترشحات صفراوی است. حداکثر طول عمر کرم بیش از ۱۰ سال در انسان گزارش شده است.

با توجه به اینکه کرم از دستگاه تناسلی نر و ماده برخوردار است، به طریقه خودباروری بارور شده و در مجاری صفراوی تخم‌گذاری می‌نماید. تخم‌ها از طریق مدفوع میزبان(گوسفند) به محیط خارج راه می‌یابد. تخم کرم نسبت به تخم سایر انگل‌ها بزرگتر و دریچه‌دار است. تخم‌های این کرم در محیط مرطوب برای مدت طولانی حدودا یک سال زنده می‌ماند. اما نسبت به خشکی و سرما مقاومتی ندارد. تخم‌ در طول مدت ۹ تا ۱۵ روز در آب باز شده و جنین مژه‌داری به نام میراسیدیوم از آن خارج می‌شود و در برخورد به حلزون نفوذ می‌نماید و طی ۱-۲ ماه مراحل اسپروسیتی و ردی را در بدن حلزون طی می‌نماید و از هر میراسیدیوم تعداد زیادی (معمولا ۳۰۰ عدد) لارو دم‌دار معروف به سِرکِر در آب آزاد می‌شود.

این توضیحات نباید باعث ترس و خودداری از استفاده‌ی آبشاهی گردد، بلکه برای افزایش شناخت درست و استفاده‌ی صحیح و گسترش برخورداری از فواید فوقالعاده‌ی آبشاهی است.

سرکرها طی چند ساعت به گیاهان آبزی و یا گیاهان حاشیه آب (سبزی‌های محلی)، ساقه گیاهان، شن داخل آب چسبیده و با از دست دادن دُم خود به متاسرکر تبدیل می‌شوند. متاسرکرها در روده باز شده و از دیواره روده گذشته به حفره صفاقی (پریتون) می‌رسند و با عبور از کپسول گلیسون کبد و یا از طریق عروق لنفاوی به کبد راه یافته و در پارانشیم کبد به کرم جوان تبدیل می‌شوند و در حین تکانل در پارانشیم کبدی و ضمن ایجاد عوارض کلدی (تورم، نکروز و فیبروز) به سوی کیسه صفرا و مجاری صفراوی پیش می‌روند. مدن زمانی را که پس از ورود کرم در کبد تا تبدیل شدن به کرم بالغ به طول می‌انجامد، ۱۲ هفته می‌باشد.

ایجاد فشار در کبد به علت انسداد مجاری صفراوی، مسمومیت ناشی از تولید مواد سمی توسط کرم که موجب تحریک آلت هابی، آدنوماتوز و قیبروز مجاری صفراوی، آتروفی پارانشیم کبد، لرز، تب، درد ناحیه سمت راست شکم، درد شانه راست، درد ناحیه پشت، بزرگی کبد، زردی، اختلال هاضمه آسیت، اسهال، کم‌خونی همراه با هیپرائوزینوفیلی می‌باشد.

به طور کلی نشانه‌های بالینی فاسیولیازیس انسان را اختلال گوارشی، تب، درد، ائوزینوفیلی مشخص و سطح بالای گلوبین پلاسما تشکیل می‌دهد. غالبا کم‌خونی با کهیر، کاهش وزن، بزرگ شدن کبد وجود دارد. اختلال تنفسی نیز ممکن است وجود داشته باشد.

پیشگیری

  • برداشت سبزی آب شاهی از چشمه‌های روان و چشمه‌های سالم غیر از مرداب‌ها و آب آلوده
  • خیساندن سبزی به روش مناسب و موثر با استفاده از مایعات لیزکننده و یا تجهیزات الکترونیکی برای جدا شدن تخم و انگل از سطوح سبزی
  • شستشوی سبزی با مایعات ضدعفونی کننده مانند محلول سرکه شش درصد، پرمنگنات و غیره

 

یک دیدگاه

  1. علی اکبر لبافی

    گزنفون می نویسد که ایرانیان اطفال را در دادگاه حاضر می کردند تا دادرسی را به چشم ببینند و به اصول عدالت و دادگستری آشنا شوند، همچنین خاصیت گیاه ها را به جوانان می آموختند تا از آنچه مفید است استفاده کنند و از آنچه زیان آور است بپرهیزند.
    آقای هاشمی فرد، ضمن تشکر از محبتی که داشتید، منتظر مقالات دیگر شما درباره گیاهان یا درختانی که بومی برگجهان هم هستند، خواهیم بود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *