خانه » چهره ها » مهدی طوسی، ماندگار با نگاره‌های چوبی

مهدی طوسی، ماندگار با نگاره‌های چوبی

علی‌اکبر لبافی، ۳ بهمن ۱۳۹۰

تعداد پسران مرحوم حاج علی اکبر طوسی (فرزند عبدالله) و همسرش حاجیه خانم خدیجه سلطان کوشکستانی (فرزند علی اکبر) در سال ۱۳۳۰ به چهار نفر می‌رسد.

استاد طوسی و پدرش مرحوم حاج علی اکبر
استاد طوسی و پدرش مرحوم حاج علی اکبر

ابراهیم، محمود، محمد، و حالا مهدی. مهدی اما آخرین پسر نبود. قاسم پس از وی به دنیا آمد. اکنون ابراهیم از دنیا رفته است و قاسم نیز به درجه رفیع شهادت نایل آمده است و جناب مهدی طوسی در حال حاضر دو برادر و یک خواهر دارد.

مهدی طوسی پیش از ورود به دبستان یک سال در مکتب‌خانه حاج آقا لطیفی در سرآسیاب تحصیل می‌کند. سپس در دبستان اخوت تا ششم ابتدایی درس می‌خواند. دوران دبیرستان را در مدارس مختلفی مانند باباطاهر، مروی، و روزبه سپری کرده سپس به قصد ورود به نظام وظیفه ترک تحصیل می‌کند. بلافاصله پس از معافیت از سربازی به صورت متفرقه در امتحانات شرکت کرده و در سال ۱۳۵۳ مدرک دیپلم را دریافت می‌کند.

آقای مهدی طوسی پس از آن وارد یک شرکت ساختمانی شد و تا سال ۱۳۶۱ در آن شرکت شاغل بود. اما این سال برای جناب طوسی سال شاخصی است. ایشان در همین سال با خانم اقدس طوسی فرزند جناب آقای ایوب طوسی ازدواج می‌کند. باز در همین سال به استخدام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درمی آید. آقای طوسی درطول مدت خدمت در این اداره متصدی بخش تبلیغات، راهنمای موزه آبگینه، رییس روابط عمومی کاخ موزه‌های سعدآباد و نیاوران شد.

فعالیت هنری

m-tusi2آقای مهدی طوسی فعالیت هنری خود را با خوشنویسی از سال ۶۵ شروع کرد. از سال ۶۸ به صورت خودآموز در زمینه‌های منبت ظریف، مشبک منبت، معرق منبت و منبت خوشنویسی به فعالیت پرداخت تا اینکه در سال ۷۵ با پست استاد منبت کار در اداره هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی به صورت رسمی آغاز به کار کرد. او در طول سالهای فعالیت هنری خود آثار ارزشمندی خلق و ارایه کرد تا اینکه در سال ۸۴ به دریافت مدرک درجه یک هنری (معادل دکترا) از سوی شورای ارزشیابی هنرمندان کشور نایل آمد. آقای طوسی به عنوان استاد تخصصی مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی و مرکز آموزش عالی سوره تهران و مدارس راهنمایی و آموزشگاههای خصوصی به تدریس هم پرداخته‌اند. استاد مهدی طوسی یکی از داوران نخستین جشنواره هنرهای سنتی جوانان در سال ۸۴ بوده است.

 

آثار استاد

استاد مهدی طوسی تاکنون آثار متعددی از چوب خلق کرده‌اند که در نمایشگاه‌های مختلف به نمایش درآمده و یا در موزه‌ها نگهداری می‌شوند. نخستین کار استاد در این ارتباط منقش کردن پوست گردو به نقش حیوانات مختلف است. نقوشی که تشخیص آن‌ها با چشم غیر مسلح به سختی ممکن است. تعجبی ندارد که بشنویم این گردو یکی از گردوهای محصول برگجهان باشد. وقتی از استاد به شوخی پرسیدم این گردو چکوت است یا به ایشان گفتم یکی از حیوانات حک شده بر پوست گردو ماموگ است، از تعجب ایشان دانستم که سالهای سال است او رابطه نزدیکی با روستا و روستاییان و گویش برگجونی ندارد.

بالا: کتاب نمادین قرآن، پایین: کتاب نمادین حافظ
بالا: کتاب نمادین قرآن، پایین: کتاب نمادین حافظ

کار بعدی استاد کتاب نمادینی از دیوان حافظ است که در قطع وزیری و در ۴ صفحه به وزن ۱٫۵ کیلوگرم و ابعاد ۵ در ۲۵ در ۱۷٫۵ سانتی‌متر خلق شده است. خلق این اثر ۴ سال به طول می‌انجامد و در مدتی ساخته و پرداخته می‌شود که استاد در سازمان میراث فرهنگی شاغل بودند. این نگارهٔ چوبی به عنوان اثری منحصر به فرد از چوبهای شمشاد (زرد) و عناب (قرمز) و گردو (قهوه‌ای) و با استفاده از منبت ظریف و مشبک و تذهیب و خوشنویسی و مقرنس پدید آمده و اکنون در موزه هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری نگهداری می‌شود. در این اثر علاوه بر اشعاری از حافظ، ۲۶ چهرهٔ مینیاتور متفاوت شامل چهرهٔ حافظ و ۲۵ تن از یاران او همراه مینیاتور مرد و زن و آهو دیده می‌شود.

استاد سپس کتاب نمادی قرآن را در قطع ۵ در ۲۱ در ۳۰ سانتیمتری و به وزن ۱٫۸ کیلوگرم با لولای چوبی از جنس‌‌ همان چوبهای به کار رفته در دیوان حافظ خلق کرد. مجموعه بر پایه‌ای ۶ وجهی، نماد ۶ روز خلقت و وجود نماد کعبه در مرکز با ۵ نام مبارک مولا علی به نام ۵ تن و ثبت اسامی پیامبران اولی‌العزم و نیز ۶ بیت از اشعار مولوی و ۱۲ نام مبارک علی (ع) به نام ۱۲ معصوم و سوره‌های حمد و اخلاص و آیات ۱ تا ۵ سوره بقره و آیه «وان یکاد» و مجموعه‌ای از گل و مرغ و تذهیب پدید آمده است.

نمونه ریزه کاریها در کارهای استاد طوسی
نمونه ریزه کاریها در کارهای استاد طوسی

استاد نگاره‌های چوبی متعددی مانند رحل قرآن و قلم و قلمدان و جای مرکب و انواع تابلوهای خوشنویسی و نظایر آن‌ها را در زمینه‌های فرهنگی و اسلامی و عرفانی پدید آورده و بسته به موضوع در نمایشگاههای تخصصی و عمومی داخلی و بین‌المللی و برون مرزی ارایه کرده‌اند. حدود ۱۴ اثر استاد در موزه‌های مختلف مانند موزه هنرهای سنتی میراث فرهنگی و موزه سازمان صنایع دستی و موزه ملی قرآن و موزه بنیاد امیرکبیر نگهداری می‌شود.

 

نمونه کارهای استاد طوسی
نمونه کارهای استاد طوسی

نمایشگاه‌ها و تقدیرنامه‌ها

m-tusi6استاد از سال ۷۷ تا کنون در بیش از ۷۰ نمایشگاه شرکت کرده است. در حدود ۱۵ نمایشگاه حایز رتبه‌های اول، دوم یا سوم شده است. این نمایشگاه‌ها شامل نمایشگاههای نگاره‌های چوبی سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری، نمایشگاههای بین المللی قرآن و سایر نمایشگاههای علوم قرآنی، نمایشگاههای صنایع دستی و جشنواره‌های فرهنگی و هنری امام رضا (ع) بوده است. استاد در ۲۵ نمایشگاه نیز به دریافت تقدیر نامه مفتخر شده‌اند.

استاد طوسی در۸ نمایشگاه برون مرزی نیز شرکت کرده‌اند و از سوی سفرا یا رایزنان فرهنگی ایران در کشور میزبان تقدیر شده‌اند.

آقای مهدی طوسی علاوه بر این موارد موفق به دریافت عناوین زیر نیز شده است:

–     دریافت لوح هنرمند برگزیده روز جهانی صنایع دستی در سال ۸۱ به امضای حمید بقایی معاون رییس جمهور و رییس سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری

–     دریافت مدرک درجه یک هنری (معادل دکترا) در سال ۸۴ به امضای اسفندیار رحیم مشایی رییس شورای ارزشیابی هنرمندان هنرهای دستی کشور

–     دریافت لوح فعال برگزیده سال ۹۰ در حوزه هنر به امضای محمود احمدی‌نژاد رییس جمهور

استاد طوسی و آثارش در نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها مورد توجه و تقدیر مسوولین مختلف بوده‌اند و در آلبومی که ورق می‌زدیم عکس ایشان و آثارشان را با آقایان خاتمی، مهاجرانی، خرازی، مسجدجامعی، کروبی، انصاری، قرایتی، احمدی‌نژاد، خزعلی، جنتی، دری نجف آبادی، رفسنجانی، حداد عادل و دیگران مشاهده کردیم. استاد طوسی تصویر دست خط استاد شجریان را که از کارشان تقدیر کرده‌اند نیز به ما نشان داد.

وقتی به استاد گفتم من نتوانستم از این عکس‌ها متوجه شوم شما به کدام گروه سیاسی تمایل دارید چون با چهره‌های همهٔ گروه‌ها و جریان‌ها عکس دارید، گفتند: من سراغ هیچیک از این افراد نرفته‌ام. این خاصیت کارهای من و بلکه هنر است که همهٔ چهره‌ها را به خودش جذب کرده است.

 

حضور استاد در نمایشگاههای خارج از ایران
حضور استاد در نمایشگاههای خارج از ایران

استاد و آثارش در مطبوعات و نشریات

نشریات و مطبوعات گوناگونی تا کنون ضمن مصاحبه با استاد به معرفی وی و آثارش و یا درج اخبار برپایی نمایشگاههای ایشان پرداخته‌اند که عبارتند از: آفتاب، ایران، ایران دیلی، اطلاعات جوان، پارسه، پیک سنجش، جمهوری اسلامی، قدس، همشهری، گلستان قرآن، کتاب هفته، مجله بازار مبل ایران، فصل نامه کوثر، گنجینه قرآن، اخبار مشرق (چاپ دهلی)، و خبرنامه نمایشگاه بین المللی قرآن کریم، نشریات سازمان میراث فرهنگی و سازمان صنایع دستی و هنرهای تجسمی.

اخباراستاد و نمایشگاه‌ها و آثار وی در خبرگزاری‌های ایرنا و مهر و فارس نیز درج شده است. یک برنامه مستند از استاد و آثارش و کار‌ها و کارگاهش نیز از شبکه یک سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شده است.

برخی از این نشریات مانند گلستان قرآن به چاپ مصاحبه و سخنان استاد پرداخته‌اند که فرازهایی از آن‌ها را از زبان استاد در زیر بیان می‌کنیم:

–     آثار ماندگار، رفتن هرکس را جبران می‌کند.

–     کار قلم زنی کار بدون خطا تلقی می‌شود. یعنی هر خطایی منجر به کنار گذاشتن کل کار می‌شود و قابل ترمیم نیست.

–     هنر تسلای روح آدمی است. کسی که آرامش آن را تجربه کند هرگز از آن نخواهد گذشت.

–     هنر از احتیاج‌زاده می‌شود ولی به ثروت نمی‌رسد. در ابتدا به این کار به عنوان شغل دوم نگاه می‌کردم ولی وقتی به دنیای هنر وارد شدم و حقیقت هنر را درک کردم به آن به عنوان یک مشغله نگاه نمی‌کنم.

 

نمونه ای از تقدیرنامه های استاد و انعکاس اخبار ایشان در مطبوعات
نمونه ای از تقدیرنامه های استاد و انعکاس اخبار ایشان در مطبوعات

گپ و گفت با استاد

 وصف جناب طوسی و کار‌هایش را بیش از یک سال پیش از برادرم شنیده بودم. تلفن منزلشان را گرفته بودم و بار‌ها تلاش کردم با ایشان قرار مصاحبه بگذارم. اما موفق نشده بودم. بعد متوجه شدم منزلشان را تخریب کرده و بنّایی دارند. پس از یک سال موفق به گفتگو با ایشان شدم. نشانی گرفتم و همراه آقای فیض آبادی به منزلشان رفتیم. در راه منزلشان وقتی از کوچه پس کوچه‌های سرآسیاب می‌گذشتیم تصور نمی‌کردیم به منزل فردی می‌رویم که کارهایی این چنین در خانه‌شان در سرآسیاب دولاب خلق کرده‌اند که مرزهای کشور و هنر را درنوردیده است.

در آپارتمان که باز شد، چهرهٔ موقر و آرامی را دیدم که تاکنون ندیده بودم. تصور نمی‌کردم فرزند حاج علی‌اکبر طوسی را که دست کم در بالابای وقفی همسایه بودیم و در تنگه شریک روزگ آب، ندیده باشم. وقتی گفتگو‌ها پیش رفت متوجه شدم استاد خیلی کم به برگجهان می‌آیند. از احوالات روستا به جزییات با خبر نیستند. ایشان آدرس سایت برگجهان را از روی دیواری در درب زینعلی خوانده بودند و در‌‌ همان سال‌ها فقط خبری که درباره امامزاده درج شده بود مطالعه کرده‌اند و دیگر سری به سایت نزده‌اند. این اخبار سایت را هم دختران استاد به گوش ایشان رسانده‌اند.

استاد طوسی تاکید کردند که در تمام دوره فعالیت هنری، همسر و فرزندانش (خانم‌ها مریم و مینا) همواره مشوق و همراه او بوده‌اند و اگر این همراهی و همدلی نبود این آثار با این ویژگی‌ها خلق نمی‌شد.

همسر استاد (دختر جناب آقای ایوب طوسی) را اگرچه دیده بودم ولی در منزلشان نشناختم. مدتی طول کشید که بدانم منظور از جناب ایوب طوسی‌‌ همان جناب ایوب آحسین است. یادم آمد دوران کودکی و بازی گوشی درست زمانی که داشتم درپوش سوزن باد لاستیک پیکان قرمز رنگی را در درب زینعلی باز می‌کردم تا به کلکسیون جالب انواع درپوشهای لاستیکی‌ام اضافه کنم، سوزش شدیدی را در ناحیه گوش راستم احساس کردم. نیرویی مرا وادار به ایستادن کرد. تازه متوجه شدم گوشم در دستان جناب ایوب آحسین است. مالک پیکان قرمز.

روز ملاقات ما و استاد، نتوانستم آنطور که معمول بود پرسش کنم و پاسخ‌ها را ثبت کنم. چرا که استاد مجموعه‌ای را در اختیار ما گذاشت که در آن پاسخ هرآنچه راجع به کارشان می‌توانستم بپرسم وجود داشت. تمام وقت به خواندن و دیدن این مجموعهٔ مفصل گذشت و فرصت زیادی برای گپ و گفت خودمانی که او را از یک استاد چیره دست به یک همشهری برگجونی مبدل سازد به دست نیامد.

از استاد البته وقتی سند فروش بعضی از کار‌هایشان را به یک موزه دیدم پرسیدم این سه کار را به چه قیمتی فروختند که با مقدمه‌ای که پاسخ را شروع کردند، موضوع بحث به جاهای دیگری کشیده شد.

بازدید و تقدیر مقامات از استاد طوسی
بازدید و تقدیر مقامات از استاد طوسی

از استاد دربارهٔ بهترین اثرشان به گمان خودشان پرسیدم. پاسخ مفصلی شنیدم که تعبیرش برای من این بود که استاد در هر دوره به بعضی آثار خود بیشتر علاقمند بوده‌اند. ایشان گفتند از حافظ شروع کردند. پس از آن به قرآن روی آوردند. گفتند همواره هنگام انجام کار وضو داشته‌اند و زمانی شروع به کار کرده‌اند که از نظر روحی کاملا برای انجام آن کار آماده بوده‌اند و کار را با توکل و توسل جلو برده‌اند. ایشان می‌گویند در زمان خلق آثار به مسایل مادی و دنیایی نمی‌اندیشند. به فلسفه و حکمت اثر می‌پردازند و فی‌البداهه و بدون هر نقشهٔ از پیش برنامه‌ریزی شده کار را جلو می‌برند. گویی در هنگام کار حالتی همچون خواب و بیداری دارند. استاد می‌گوید بار‌ها در وسط کار احساس ناتوانی کرده‌ام، به بن بست رسیده‌ام و نمی‌دانستم چه کنم. اما گویی هربار با نیروی غیبی و معجزه کارم پیش رفته است.

استاد می‌گوید بجز کار حافظ و قرآن به احادیث و روایات و موضوع خلقت و وصایت و ولایت مولا و امامانی همچون امام حسین (ع) و حضرت حجت (عج) وعرفان هم پرداخته است. تا اینکه در جشنواره ۸/۸/۸۸ که جشن ولادت امام هشتم بود شرکت کرد. در این جشنواره اثری از استاد که مزین به نام آن امام و منقش به تصویر بارگاه ایشان بود حایز رتبه نخست ملی شد. استاد از آن سال تا کنون هرساله اثری به نام امام رضا (ع) خلق می‌کند و اکنون مصمم است آن اثر برگزیده در جشنواره ۸۸ را به موزه آستان قدس هدیه دهد.

۲ دیدگاه

  1. عبدالمطلب مومنی فر

    در یک جمله استاد عزیز سلام و درپناه ایزد منان و امام الرئوف پشتیبان شما . مومنی فر

  2. دست مریزاد استاد، پیروز باشید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *