خانه » اخبار » آبشار برگجهان مبنای یکی از استانداردهای جهان

آبشار برگجهان مبنای یکی از استانداردهای جهان

علی‌اکبر لبافی، ۱۳ فروردین ۱۳۹۴

استاندارد چیست؟ 

تعاریف متعددی از استاندارد شده است که هر چند در کلام متفاوت ولی معنی و مفهوم یکسانی دارند. استاندارد مفهومی است که می‌تواند نشان‌دهنده انسجام و انضباط فعالیت‌های فکری، علمی، فنی و فرهنگی جامعه باشد. استاندارد در معنای اعم خود مترادف با نظم است و استانداردسازی مترادف با تنظیم و به نظم کشیدن است. یکی از جامع‌ترین تعاریف می‌گوید : “استاندارد یعنی نظمی مبتنی بر نتایج ثابت علوم، فنون و تجارب بشری که به صورت مقررات و نظام‌هایی به منظور ایجاد هماهنگی و وحدت‌رویه ، افزایش میزان تفاهم، تسهیل ارتباطات، توسعه صنعت، صرفه‌جویی در اقتصاد ملی و حفظ سلامت و ایمنی عمومی به کار گرفته می شود .”

در میان مردم استاندارد اغلب با کیفیت اشتباه گرفته می‌شود. در واقع کالای استاندارد کالایی است که براساس متن و سند مشخصی واجد حداقل کیفیت قابل قبول از نظر آن سند است. بنابراین استاندارد بیش از آن که بیانگر کیفیت باشد، پذیرفتن یک تعریف واحد و قابل قبول جمعی و همگانی است تا از تکرار شرح ویژگیهای کالا و ایجاد ناهماهنگیهای محتمل و ممکن جلوگیری شود و مبنای مشترکی را برای سنجش و پذیرش کالا فراهم آورد.

یکی از استانداردهای جهانی، استانداردهای مربوط به تولید انواع شیرهای مخلوط و لوله کشی آبهای سرد و گرم است. پیش از آن مناسب دیدیم به تاریخچه مختصری از شیر در ایران و جهان اشاره کنیم.

تاریخچه شیرآلات در ایران و جهان(۱)

“پادشاهان در دوران باستان در تزئین بناها و به‌خصوص آب‌نماها و آبخوری­‌ها از مجسمه کامل شیر و یا سر آن استفاده می‌کردند. به همین‌ترتیب پس از ساخت انواع فلزی شیر آب، اهرم باز و بسته کردن جریان آب را با سر شیر تزئین می‌کردند و احتمال قوی داده می‌شود اولین شیرهایی که به ایران وارد شده و یا در ایران ساخته شده با سر شیر تزئین شده بود و مردم برای باز و بسته کردن شیر بجای آن‌که بگویند اهرم را بچرخان می‌گفتند شیر را بازکن و یا ببند. لذا با این‌که این قسمت تزئینی به مرور حذف شده و یا به تعبیری از مد افتاده است اما واژه «شیر» نسل به نسل و تا امروز بر سر زبان‌ها جاری است.

امروزه شیرآلات بهداشتی کارکردهای مختلفی پیدا کرده‌اند. نه تنها آنها وسیله‌ای برای استفاده بهتر و صحیح‌تر از آب هستند بلکه باتوجه به کمبود آب سالم قابل شرب و نظافت (به ­عنوان یک معضل جهانی) وسیله‌ای برای استفاده بهینه آب به‌شمار می‌روند.

از دوران باستان استفاده از شیر آب امری متداول بوده است. به‌طوری که در ۷۰۰ سال قبل از میلاد در قصر سلطنتی مینوآن (Minoan) در جزیره کرت (Grte) از لوله‌های سفالینه برای لوله‌کشی و آبیاری و فواره‌ها استفاده می‌شده و شیرهای نصب شده از جنس سنگ مرمر و طلا و نقره بوده است. همچنین از ۱۰۰۰ سال قبل از میلاد تا  ۴۷۶ سال بعد از میلاد استفاده از لوله‌های سربی و شیر آب نقره­ای و مرمرین در حمام‌های خصوصی و عمومی به‌صورت گسترده استفاده شده است. برای ساخت شیر از مواد مختلف حتی چوب نیز استفاده می‌کردند. بعدها بیشتر شیرهای آب از جنس برنج ساخته شد.

تصاویر مختلف از آبشار دوقلوی برگجون
تصاویر مختلف از آبشار دوقلوی برگجون

همچنین می‌دانیم ساخت آب‌انبارها سابقه طولانی در جهان و ایران دارد. می‌توان به‌وفور آب انبارهای متعددی را در جای جای  کشور و با سابقه تاریخی بسیار دور دید. در انتهای پله‌های فراوان هر آب‌انبار محوطه‌ای وجود داشته که نیاکان ما آن را محوطه پاشیر نام نهادند. دلیل آن هم وجود یک یا چند شیر بزرگ آب در آن مکان بوده است که کوزه‌ها و سایر وسایل خود را پر از آب می‌کردند.

سماور  نیز به‌عنوان وسیله­ای با کاربرد فراوان در خانه هر ایرانی و سابقه تولید ۱۶۰ ساله در ایران دارای شیر است. به عنوان نمونه‌ای دیگر اولین حمام دوشی تهران در ۱۲۹۸ شمسی مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. این حمام بهداشتی با الگوبرداری از حمام­های ترابوزان  ترکیه و در مجاروت باغ سپهسالار تأسیس شده بود که بر خلاف حمام‌های خزینه‌ای سنتی، دارای شیر و علم دوش بود. شهرهای بیرجند، مشهد، و آبادان از سالهای ۱۳۰۱ شمسی به بعد دارای لوله‌کشی آب بودند و استفاده از شیر آب در خانه‌ها و اماکن عمومی به امری بدیع تبدیل شده بود.

تا سال ۱۳۲۶ از دو شیر مجزا برای آب گرم و سرد استفاده می­شد. در آن سال دانشجویی به نام آلموئن که در شهر سیاتل واشنگتن زندگی می‌کرد برای شستن دست‌های خود شیر آب را باز می‌کند ولی به علت داغی بیش از حد آب، دستهایش می‌سوزد. همین امر موجب ایجاد ایده‌ای نو در ذهن او می‌شود و بدین ترتیب ایده ساخت شیرآلات کلاسیک شکل گرفت. “

آبشار دوقلوی برگجهان بزرگترین شیرمخلوط جهان

محل استقرار آبشار برگجون در نقطه تلاقی دو دره
محل استقرار آبشار برگجون در نقطه تلاقی دو دره

رودخانه برگجون سه شاخه اصلی دارد که از دامنه کوههای واقع در سه ناحیه به نامهای اِندار، میانرود و کناررود سرچشمه می‌گیرند. در گویش محلی به این دره‌ها تنگندار، تنگه میون‌رو و تنگه کناررو گفته می‌شود. ابتدا دو شاخه میانرود و کناررود به هم پیوسته و چندصد متر پایین‌تر از آن شاخه سوم نیز به آنها ملحق شده، رودخانه برگجهان شکل می‌گیرد. اما آبشار برگجون دقیقا در محل اتصال دو شاخه نخستین (دره میانرود و دره کناررود) به یکدیگر، واقع شده است و این استقرار به گونه‌ای است که در مواقع کم آبی آب هریک از شاخه ها جداگانه از آبشار به پایین فرو می ریزند و اختلاط آب دو تنگه میانرود و کناررود در حوضچه پای آبشار انجام می‌شود. واقع بودن آبشار در محل اتصال دو شاخه و جدا بودن آب هر شاخه در آبشار سبب شده است که این آبشار به آبشار دوقلو معروف گردد.

نحوه کارکرد آبشار برگجهان به عنوان بزرگترین شیر مخلوط جهان
نحوه کارکرد آبشار برگجهان به عنوان بزرگترین شیر مخلوط جهان

این، همه‌ی مطلب در مورد آبشار دوقلوی برگجون نیست. نکته ظریف مربوط به این آبشار اختلاف دمای آب هر بخش از آبشار است. واریزه آب سمت راست که از تنگه کناررو می‌آید دارای آب سردتر و واریزه سمت چپ آبشار که از تنگه میانرو  می‌آید آب گرمتری دارد. علت این موضوع هم مشخص است. آبی که از کناررو می‌آید فاصله کوتاهتری را از سرچشمه تا آبشار طی می‌کند و بخش عمده راه را در سایه کوه (پش چالیمبیری) حرکت می‌کند. در حالی که آب تنگه میانرو مسیر طولانی‌تری را طی کرده و در طول مسیر عموما در معرض تابش آفتاب قرار دارد. این وضعیت به ویژه در عصر روزهای تابستان سبب ایجاد اختلاف دمای زیادی در آب واریز چپ و راست آبشار می‌شود، تا حدی که به واسطه سردی منطقه، گردشگرانی که زیر آب آبشار می‌روند از رفتن به زیر آب سرد سمت راست پرهیز می‌کنند و غالبا به زیر آب گرم سمت چپ می‌روند. این در حالی است که آب سرد و گرم در حوضچه پای آبشار کاملا مخلوط شده و نهایتا آب جاری در رودخانه، آب ولرمی است که دمای میانگین دو آب ورودی به آبشار را داراست.

ارتباط آبشار برگجون و استاندارد لوله کشی ساختمان

به طور قطع نمی‌توان ارتباطی بین ایده آلموئن – دانشجوی سیاتلی- در ساخت شیر مخلوط آب سرد و گرم با آبشار برگجون در سال ۱۳۲۶ مشاهده کرد. اما می‌دانیم که مشکل سوختن دست افراد با ایده مذکور هنگام باز کردن شیرها به طور کامل رفع نشد. درست است که با باز کردن همزمان دو شیر در شیر مخلوط، آب خروجی از شیر دارای دمای متوسط بوده و از یخ کردن یا سوختن دست و بدن فرد زیر دوش یا زیر شیر آب جلوگیری می‌کند، اما افراد اغلب دو شیر را همزمان باز نمی‌کردند و این موضوع کماکان سبب ایجاد مشکل می‌گردید. مشکل اصلی وقتی به وقوع می‌پیوست که بازکننده شیر نمی‌توانست تشخیص دهد کدام شیر مربوط به آب گرم و کدام مربوط به آب سرد است. با گذاشتن علامت آبی برای شیر سرد و قرمز برای شیر گرم مشکل کاهش یافت اما نمی توانست آن را به طور کامل حل کند. زیرا اغلب این نشانه‌ها کنده می شد و برای افراد کوررنگ یا کم بینا و کور کارآمد نبودند.

دوری کردن گردشگران از قرارگرفتن زیر آب سرد کناررود(واریزه سمت راست)
دوری کردن گردشگران از قرارگرفتن زیر آب سرد کناررود(واریزه سمت راست)

تعیین یک استاندارد برای لوله‌کشی و ساخت شیرهای مخلوط در این مواقع رافع مشکل است. استانداردهای تاسیساتی در بخش لوله کشی سرد و گرم و ساخت شیرمخلوط با الهام از آنچه در آبشار برگجهان – به عنوان بزرگترین شیر مخلوط جهان – به طور طبیعی وجود داشت، مقرر کرده‌اند که در شیرهای مخلوط و لوله‌کشی‌ها باید همواره شیر سمت راست مربوط به آب سرد (آب تنگه کناررو) و شیر سمت چپ مربوط به آب گرم (آب تنگه کناررو) باشد. به‌طور نمونه در مقررات ملی ساختمان ایران آمده است:

“شیر آب سرد مصرفی روی لوازم بهداشتی باید سمت راست قرار گیرد و با علامت آبی مشخص شود. شیر آب گرم مصرفی باید سمت چپ قرار گیرد و با علامت قرمز مشخص شود”.

همانطور که در تصاویر دیده می‌شوند، کلیه سازندگان شیرهای مخلوط استاندارد،  این ضابطه را رعایت می‌کنند.

رعایت استاندارد چپ و راست آبشار برگجون در کلیه شیرمخلوطهای استاندارد
رعایت استاندارد چپ و راست آبشار برگجون در کلیه شیرمخلوطهای استاندارد

(۱)مجله صنعت آبکاری

 

یک دیدگاه

  1. درود بر شما دوست عزیز که با تلفیقی از علم و پدیده های طبیعت و با بیانی روان به تشریح آبشار برگجهان پرداختید،پدیده ای که همیشه ما از کنار آن به سادگی می گذریم . بار دیگر از زحمات شما که خالصانه وبدون توقع صورت میگیرد ،کمال تشکر وقدر دانی را مینمایم و کار شما الگویی برای دیگران قرار گیرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *