خانه » کار و پیشه » گوگل‌پا

گوگل‌پا

رجب لبافی، ۷ تیر ۱۳۸۹

در گذشته‌ی نه چندان دور، روستا از یک نظام اداری مشخصی برخوردار بود. gowgalpa1در مقاله‌ای به همین عنوان در وبسایت برگجهان آقای ابراهیم لبافی اشاره‌ای به این نظام کرده‌اند. در مقاله‌ی حاضر آقای رجب لبافی زوایایی از یکی از ارکان این نظام که گوگل‌پا یا نگهدارنده‌ی گله‌ی گاوهاست ارایه کرده‌اند. بجز آن، توضیحاتی نیز در خصوص گاوها ارایه کرده‌اند که شنیدنی است. پیش‌نویس مقاله را ایشان تنظیم نموده و من آن‌را ویرایش و تایپ کرده و با اضافاتی که امیدوارم مورد رضایت ایشان باشد ارایه کرده‌ام.

علی اکبر لبافی

در بهار گاوهای نر و گوساله‌های بزرگتر از یک سال و گاوهای ماده‌ای را که شیر نمی‌دادند(قسر) به کوه برده و برای چرا رها می‌کردند. وظیفه‌ی اصلی گوگل‌پا انجام این کار و نظارت کلی بر گاوها و آماربرداری از آنها بود تا از مکان موردنظر دور نشوند، به مزارع آسیب نرسانند، یا مورد تهاجم درندگان قرار نگیرند، یا به مناطق خطرناک که امکان پرت شدن وجود داشت نروند. گاوهای بیمار یا صدمه‌دیده رسیدگی شوند، یا دزدیده نشوند و در صورت بروز هر یک از این موارد موضوع را به مالک گاو گزارش دهند.

وظیفه‌ی دیگر گوگل‌پا بردن روزانه‌ی گاوهای شیرده و گوساله‌های شیرخوار به کوه در صبح‌ها و بازگرداندن مجدد آنها برای دوشیدن شیرها و اقامت در فضای امن طویله در غروب هر روز بود.

gowgalpa2گاوهای دزد

وظیفه‌ی دیگر گوگل‌پا مراقبت از گاوها و جلوگیری از آسیب رساندن گاوها به مزارع و باغها بود. گاهی در نزدیکی محل رها کردن گاوها، مزارعی قرار داشت که واجد خوراکی مناسب‌تری برای گاوها بود. گاهی گاوها بطور اتفاقی این مزارع را پیدا می‌کردند، یا بعضی از آنها این مزارع را از قبل شناسایی می‌کردند. به این ترتیب که روزها در کوه استراحت کرده و شبها به سراغ آن مزرعه رفته و در آن چرا می‌کردند. در اثر این کار ضمن خوردن علوفه‌ی باغ و سرشاخه‌های درختان، زمین را لگدمال کرده و سبب از بین رفتن کرتها و شکستن درختان و سفت شدن زمین زراعی می‌شدند. این موضوع بلافاصله از سوی مالک مزرعه به اطلاع صاحبان گاوها یا گوگل‌پا می‌رسید. در این مواقع چاره‌ای جز دور کردن گاو یا گاوهای دزد از منطقه نبود. گاه با وجود فاصله‌ی زیاد محل جدید گاوها از مزارع شناسایی شده، باز این گاوها به مزرعه‌ی مذکور مراجعه می‌کردند.gowgalpa4

گاوهای راه‌بلد

گاوها برای جابجا شدن تابع گاو راه‌بلد می‌شوند. جابجا شدن در طول شبانه‌روز برای چرا و نیز برای رفتن به آبشخور لازم بود. گاو راه‌بلد گاوی بود که قبلا چند سالی همراه گاوهای دیگر در این منطقه حضور یافته و مسیر حرکت امن و عبور از پرتگاهها یا مکان وجود علوفه و آب را می‌شناخت. گاوهای دیگر تابع او بودند. اگر چند گاو راه‌بلد همراه گله بود، گاوهای قوی‌تر جلو افتاده و بلدراه می‌شدند. گاوها به تبعیت از گاوهای راه‌بلد به نقاط مختلف برای چرا و خوردن آب حرکت می‌کردند و شبها مجدد به محل خواب خود بازمی‌گشتند.

گاوهای وفادار

اگر عبور از صخره یا راهی برای گاوی امکان‌پذیر نبود، یک یا دو گاو دیگر نیز همراه آن گاو می‌ماندند و بقیه به مقصد نهایی می‌رفتند. گاو وامانده از حرکت را دیگر گاوها تنها نمی‌گذاردند.

گوخُسُن

دسته‌ی گاوهای رها شده در کوه، مکان مناسبی را برای خوابیدن می‌یابند. در طول روز هرجا که برای چرا و خوردن آب بروند، شبها به این محل آمده و می‌خوابند. به این محل گوخُسُن می‌گویند. خوابیدن گاوها از نظم و ترتیب دفاعی ویژه‌ای برخوردار بود. گاوهای ضعیف و گوساله‌ها در وسط خوابیده و گاوهای نر و قوی اطراف آنها دایره‌وار حلقه زده و پشت به‌هم می‌خوابند. به نحوی که حیوانات درنده برای رسیدن به آنها ابتدا با سر یا شاخ گاوهای نر مواجه می‌گردند.

گوخسن معمولا فضای نسبتا هموار در نقاط بلند است تا ضمن فراهم کردن دید مناسب برای گاوها، هنگام حمله حیوانات درنده، این حیوانات در سراشیبی واقع شوند و گاوها بر آنها مسلط باشند.gowgalpa3

گاوهای نگهبان

گاوهای حلقه بیرونی هنگام خواب و استراحت کاملا مراقب هستند. هرگاه حیوانات کوچکی مانند شغال و روباه به گله نزدیک شوند، آنها نفس خود را با فشار از بینی خارج کرده و با صدای ایجاد شده ضمن ترساندن و دور کردن این حیوانات ، سایر گاوها را هم گوش به زنگ می‌کنند. در این حالت گاوها به خود زحمتی نداده و از جا بلند نمی‌شوند. اما هرگاه حیوانات بزرگتر و درنده‌ای مانند گرگها به گله نزدیک شوند، فورا از جا برخاسته و نعره می‌زنند و به سمت آنها خیز برمی‌دارند. اما از گاوهای دیگر هرگز جدا نمی‌شوند و حتی به هم نزدیکتر شده و حلقه را تنگ‌تر کرده و گاوهای ضعیف را بین خود قرار می‌دهند.gowgalpa6

یاری رسانان

اگر خطر حمله‌ی حیوانات درنده جدی باشد، گاوهای نر مداوم نعره می‌زنند و چون معمولا این حملات در شب انجام می‌شود، نعره‌ی گاوها در شب به معنای خطر و حمله جدی برای گاوهاست و اگر کسی این صداها را می‌شنید  متوجه می‌شد به گاوها حمله شده است. هم‌زمان سگ‌های روستا هم با شنیدن نعره‌ی گاوها شروع به پارس کردن می‌کنند. اگر حیوانات درنده فرار نکردند، سگ‌ها هم‌زمان با پارس کردن به کمک گاوها می‌دوند. مسیر صدای سگ‌ها یا سمت صدای نعره‌ی گاوها محل حمله را نشان می‌دهد. مردم با ردیابی این صداها به کمک گاوها می‌شتابند. اگر قبل از رسیدن مردم صدای پارس سگ‌ها قطع و به زوزه تبدیل می‌شد، به معنای رفع خطر تلقی می‌گردید و یاری‌رسانان به سمت روستا برمی‌گشتند.

هوشمندی گاوها

گاوها محدوه‌ای را برای حرکت خود مجاز می‌شمردند. به نحوی که به خارج از آن محدوده جز با هدایت و راهبری صاحبان خود یا گوگل‌پا حرکت نمی‌کردند. در یکی از سال‌های گذشته افرادی که قصد داشتند گاوها را بدزدند، آنها را به طرف افجه حرکت دادند. گاوها تا مرز افجه و سینک می‌روند ولی بعد از آن از روی این غریزه یا از روی هوشمندی با گاودزدها مخالفت کرده و از آنها تبعیت نمی‌کنند. به این ترتیب گاودزدان به اجبار تعدادی از گاوها را با خود می‌برند و تعدادی دیگر از گاوها از دست آنها فرار می‌کنند.

ماجرای گاودزدی

gowgalpa5اتفاق بالا در زمانی می‌افتد که مرحوم “مدر” گوگل پا بود. گاوهای فراری به روستا آمدند و مردم متوجه شدند اتفاقی افتاده است. برای اطلاع از موضوع، عده‌ای به سمت افجه که گاوها از آن سمت آمده بودند رفته و عده‌ای دیگر به سمت کوهها و محل رها کردن گاوها رفتند. این عده  گاوها را در کوه‌ها پیدا نمی‌کنند و عده‌ی دیگر از اهالی افجه می‌شنوند که افرادی تعدادی گاو را با خود می‌بردند. این گاوها نُه(۹) راس بودند. افرادی از برگجهان در پی گاودزدان می‌روند. آنها می‌دانستند تنها در کشتارگاه است که می‌شود نُه راس گاو را به پول تبدیل کرد. مستقیم به کشتارگاه می‌روند و گاوها را شناسایی کرده، پس می‌گیرند و به روستا باز می‌گردانند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *