خانه » کتاب برگجهان » خانواده‌های نامدار همایون، کاوه، فرهی

خانواده‌های نامدار همایون، کاوه، فرهی

مجید جان‌نثاری، اردیبهشت ۱۳۹۴

سه خانواده نامدار همایون، کاوه، فرهی از صاحب‌منصبان و نامداران دوره قاجار، هریک به نحوی برگجهان را برای ییلاق خود برمی‌گزینند. منشا خانواده همایون با میرزاحبیب به عنوان منتصرلشکر دوره ناصرالدین‌شاه تا احمدشاه، خانواده کاوه با میرزا اسماعیل‌خان و منتسب به میرزاتقی‌خان امیرکبیر (برادر وی) و صاحب‌منصب رسمی در دوره ناصرالدین‌شاه و خانواده فرهی با محمدحسن‌خان که از شاهزادگان قاجاریه بودند، در برگجهان آغاز می‌شود. درباره خانواده همایون و خدمات محمدخان همایون پیش از این مطالبی بیان شد، حال به دو خانواده نامدار دیگر، یعنی خانواده‌های کاوه و فرهی و ارتباط این سه خانواده با یکدیگر می‌پردازیم.

خانواده کاوه خویشاوندی با امیرکبیر

میرزا اسماعیل‌خان کاوه برادر میرزاتقی‌خان امیرکبیر صدراعظم ناصرالدین‌شاه پس از مشاهده روستای برگجهان مجذوب آب و هوای ده و زیبایی آن می‌شود. وی زمین‌هایی در دشتاها، آبک، شیرون‌پایین و زیادآباد و همچنین ۱۰۰ خرمن از زمین محله علیمردانی‌های شاهُن (از پشت مسجد تا دم‌تالار) را خریداری نموده و در همان محل مبادرت به ساخت بنای دوطبقه می‌کنند. ساختمان باشکوهی در زمان خود که در کنار باغ و همراه با اصطبل اسبان و طویله و انبار احداث شد. هم‌اکنون اصطبل و انبار تخریب شده و ساختمان مذکور با همه‌ی قدمت و جزییات ساخت و در و پنجره‌های کم‌نظیر به اتاق اسکان مهاجران و کارگران افغان اختصاص یافته است.

اگرچه ورثه‌ی میرزا اسماعیل بخشی از زمین‌ها را به میل خود به دیگران فروختند، اما طبق اظهاراتی که در ضمن تحقیق به دست آمد، بخشی از اموال میرزا اسماعیل‌خان به تصرف افراد بومی درآمده و حتی با تهدید آنان ورثه‌ی این نامداران، به نوعی از روستا رانده شده‌اند.kavefarhi9

گفته می‌شود عکسی از میرزا اسماعیل‌خان در کنار ناصرالدین شاه بر روی تکه سنگی در بند “بریده”  از استان مازندران بر روی کوه قرارداشته که در زمان جاده‌کشی از تهران به مازندران این سنگ از بین رفته است(۱).

محوریت میرزا اسماعیل‌خان در خویشاوندی با همایون و فرهی

میرزا اسماعیل‌خان دارای دو دختر یکی به نام عالم تاج(مدفون در امامزاده عبدالله) و دیگری( که نام ایشان مشخص نشد) و دو پسر به نامهای تقی‌خان و میرزاحسن خان بود. میرزا اسماعیل‌خان کاوه عالم‌تاج را به محمدحسن‌خان فرهی و دختر دیگر را به میرزا احمدخان همایون می‌دهد. میرزا احمدخان همایون دختر میرزا اسماعیل را بعد از شهربانو(دختری برگجونی که ذکر آن در بخش همایونی‌ها آمد) به عنوان همسر دوم اختیار می‌کند. بدین وسیله دو خانواده همایون و فرهی به واسطه خانواده کاوه با یکدیگر به صورت سببی ارتباط پیدا می‌کنند.

kavefarhi12

میرزا حسن‌خان کاوه

میرزاحسن‌خان کاوه با لیلا خانم از زنان ملّاک مازندران که دارای دو پارچه ده به‌نام وست‌کلا و آهنگرکلا بود، ازدواج می‌کند. این دو روستا از چشمان رضاشاه دور نمانده بود و علاقه خود را به تملک آنها نشان داد. میرزا حسن‌خان که به این امر راضی نبود، پس از واریز وجه مربوطه از سوی رضاشاه در بانک ملی، وی وجه فروش دو روستا را از بانک برداشت نمی‌کند. پس از مرگ رضاشاه، میرزا حسن‌خان از رضاشاه شکایت کرده و دو روستا را به تملک خود درمی‌آورد.

میرزاحسن‌خان دو همسر اختیار می‌کند. از همسر نخست خود صاحب فرزندی به نام محمودخان و از همسر دوم خود – لیلا خانم- صاحب سه پسر و دو دختر به نامهای زیر می‌شود:

–         علی‌محمد، معروف به سرلشکر کاوه

–         تقی‌خان کاوه معروف به خان‌عمو(به علت تشابه اسمی با میرزا تقی خان امیرکبیر عموی خانواده).

–         مهندس احمدخان کاوه

–         اکرم خانم

–         خانم معصومه پوراندخت(پوری خانم).

میرزا حسن‌خان کاوه در سال ۱۳۲۰ درگذشت و پیکر وی در امامزاده اسماعیل به خاک سپرده شد. روحش شاد.

محمدحسن‌خان فرهی(معروف به شازده)

شازده محمدحسن‌خان (متولد ۱۲۵۹) فرزند امام وردین، در فامیل به حضرت والا مشهور بود، و نسب او با چهارنسل قبل از خود به عباس میرزا می‌رسید. وی در مراسمی که هرساله از سوی ناصرالدین‌شاه با حضور همه شاهزادگان قاجاری تشکیل می‌شد و در آن مراسم  شاه به هریک از شاهزادگان یک  سکه می‌داد، پنج بار شرکت داشت.

kavefarhi4

پس از کودتای سوم حوت ۱۲۹۹ توسط رضاخان، خانواده قجر از جمله شاهزادگان، مورد خشم و غضب رضاشاه قرارگرفت. بنابراین، تعدادی از آنان که درحدود چهل نفر بودند، به طرف منطقه خرسنگ لار در رشته‌کوههای البرز مرکزی در منطقه رودبار قصران پناه می‌برند. محدوده‌ای در شمال آبادی گرمابدر، آب‌نیک و در غرب دشت لار. پس از سپری شدن حدود ۴۰ روز از اقامت آنان، فصل سرما فرا می‌رسد و شاهزادگان پس از مشورت با یکدیگر تصمیم می‌گیرند از این منطقه خارج شده و هرکدام به آبادیهای پیرامون بروند.

محمدحسن‌خان راه روستای برگجهان را برمی‌گزیند و در بدو ورود به برگجهان با مشهدی قربان مشهور به قربون سیاه که اهل زنگبار بوده و خدمتکار میرزا اسماعیل‌خان کاوه بود مواجه می‌شود. مشهدی قربان با وی برخورد خوبی داشته و او را به منزل میرزا اسماعیل‌خان دعوت کرده از ایشان پذیرایی می‌کند. شازده از این برخورد بسیار مسرور گشته و آب و هوای برگجهان را نیز مورد طبع خویش یافته و روستای برگجهان را به عنوان ییلاق برمی‌گزیند.

kavefarhi

مدرسه البرز مهدپرورش فرهی‌ها

kavefarhi3دکتر ساموئل مارتین جردن (۱۸۷۱ – ۱۹۵۲ م) معلم و مبلغ آمریکایی بود. وی از سال ۱۸۹۹ تا سال ۱۹۴۰ ریاست کالج آمریکایی تهران(دبیرستان البرز) را به عهده داشت. او بانی و سازنده دبیرستان البرز و مدرسه دخترانه آمریکایی تهران است. خیابان جردن تهران (آفریقای امروزی) به افتخار وی نامگذاری گردید و نیم‌تنه‌ی سنگی وی را که استاد ابوالحسن صدیقی تراشیده بود در سال ۱۳۳۳ کنار در ورودی مدرسه نصب کردند. این پیکره بعدا به کتابخانه دانشگاه صنعتی امیرکبیر منتقل گردید. محمدحسن‌خان تحصیلات خود را در دبیرستان البرز(کالج آمریکایی) به اتمام رساند و برای دریافت مدرک لیسانس مهندسی مکانیک به انگلستان رفت. وی پس از دریافت مهندسی مکانیک به ایران بازگشت و در مدارس بزرگ آن زمان از جمله دبیرستان البرز همراه با آقای مجتهدی کار تدریس و مدیریت مدرسه را برعهده داشت. محمدحسن‌خان فردی سیاسی نبود و به زندگی عادی خود و کار معلمی مشغول بود.

kavefarhi10

محمدحسن‌خان سه همسر اختیار کرد:

همسراول: سرکارخانم عالم‌تاج دختر بزرگ میرزا اسماعیل‌خان کاوه نخستین همسر محمدحسن‌خان بود که حاصل این ازدواج پسری به نام احمدمیرزا و دو دختر به نامهای اختر و بانو بود. جالب است بدانیم اختر خانم در برگجهان متولد می‌شود. آقای احمدمیرزا که در شرکت نفت شاغل بود، خواهران خود اختر و بانو را نیز به شرکت نفت می‌برد. اختر با آقای قلی‌زاده ازدواج می‌کند که وی نیز کارمند شرکت نفت بود. قبل از احداث جاده، آمدوشد این خانواده به برگجهان به صورت پیاده از باغشاه تهران تا برگجهان بود. نقل است که آقای قلی‌زاده بعد از احداث جاده تهران- افجه، با ماشین خود تا تلو آمده و ماشین را آنجا پارک نموده و از راه جاجرود- لوارک- سیاطول به برگجهان عزیمت می‌کردند. بانو با آقای سعیدی فرزند حاج ابوالحسن که اهل فیروزکوه بود، ازدواج می‌کند. وی کارمند وزارت دارایی بود. خانمها اختر و بانو از دنیا رفته‌اند و از هریک چهار فرزند به یادگار مانده است.

همسر دوم: همسر دوم محمدحسن‌خان به خانم سرتیپ مشهور بودند. زیرا همسر نامبرده ابتدا سرتیپ همایون‌پور بود. خانم سرتیپ  پس از درگذشت همسر، و در زمانی با محمدحسن‌خان ازدواج می‌کند که عالم‌تاج درقید حیات بود. خانم سرتیپ زنی متدین بود و هر شب جمعه همراه همسر مرحوم حاج ربیع علیمردانی به امامزاده برگجون می‌رفت. محمدحسن‌خان از همسردوم صاحب فرزند نمی‌شود.

همسرسوم: همسر سوم محمدحسن‌خان، فروغ‌الزمان(صدیقه) معینی دختر عموی عالم‌تاج بود. وی با توجه به آشنایی و نسبت قبلی با این خانواده و عالم‌تاج همسر مرحوم محمدحسن‌خان، برای ازدواج با او دو شرط قایل می‌شود. یکی این‌که به دلیل غم از دست دادن دختر عمو لباس عروسی برتن نمی‌کند؛ دیگر این‌که اگر صاحب فرزند نشدند از او جدا می‌شود. اما از این ازدواج دو فرزند به نامهای هوشنگ و ایرج به یادگار مانده است. هوشنگ‌خان دکترای پزشکی دارند و در آمریکا ساکن هستند. ایرج‌خان نیز دکترای مهندسی مکانیک دارند و در آمریکا ساکن هستند. فرزندان این همسر محمدحسن‌خان به واسطه حضور در تهران (قبل از مهاجرت به آمریکا)، آمدوشد بسیاری به برگجهان داشته و خاطرات زیادی از وقایع آن زمان دارند.

kavefarhi2

منزل اولیه محمدحسن‌خان در تهران، کوچه میرزامحمود وزیر در سرچشمه بود، در مکانی به نام سرتخت بربریها، سمت چپ کوچه بن‌بست واقع در بین سه راه امین‌حضور و سرچشمه.

kavefarhi1احمدمیرزا

احمدمیرزا فرزند ارشد محمدحسن‌خان با خانم عفت شیبانی، زنی متمکن از اهالی بیرجند ازدواج می‌کند. خانواده شیبانی در بیرجند از نظر ثروت بعد از خانواده اسدالله علم محسوب می‌شدند. خانم عفت شیبانی در زمانی که حضور زن در اجتماع  محدود بود، تنها زنی بود که در پشت تراکتور می‌نشست و زمین شخم می‌زد. اتفاقی که در زمان خود بسیار عجیب بود.

احمدمیرزا مانند پدر خود در دبیرستان البرز تحصیل می‌کند و پس از اخذ مدرک مهندسی در شرکت پخش نفت مشغول به کار می‌شود و تا سمت مدیر شرکت ارتقا می‌یابد. یکی از کارهای ارزنده ایشان صدور مجوز پخش نفت برای برگجهانی‌ها (مرحوم حاج علی‌اصغر علیمردانی و علی‌جان مقدس) و آوردن نفت به برگجهان بود. احمدمیرزا به واسطه شغل خود اغلب دور از مرکز و در شهر کرمانشاه سکونت داشت و آمدوشد وی و خانواده‌اش به برگجهان محدود بود. با این وجود احمدمیرزا وارث منزل شازده می‌شود.

حاصل ازدواج احمدمیرزا و عفت خانم، پنج فرزند(دو دختر و سه پسر) به نامهای فرشته، فربد، فرهاد، فریدون و فریده است.

خانم دکتر فرشته فرهی دارای دکترای میکروب‌شناسی از آمریکاست و یکی از سهامداران و مدیران آزمایشگاه مشهور و مجهز پاتوبیولوژی دانش است.

kavefarhi6

kavefarhi7آقای دکتر فربد فرهی نیز همانند پدر و پدربزرگ خود فارغ‌التحصیل مدرسه البرز است. او برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شده و پس از دریافت مدرک دکترای پاتولوژی به ایران بازمی‌گردد. او یکی از بنیانگذاران آزمایشگاه بیمارستان پارس بوده و هم اکنون از شرکا و مدیران (رییس هیات مدیره) آزمایشگاه پاتوبیولوژی دانش است. وی همچنین عضو هیات مدیره موسسه خیریه حمایت از کودکان سرطانی(محک) است و در خصوص موضوعات تخصصی از صاحب‌نظران کشور محسوب می‌گردد. علاقمندی دکتر فربد به میهن و برگجون به وضوح قابل تشخیص است. دفتر کار ایشان با تصاویر برگجهان تزیین شده است. دکتر فربد خانه معروف شازده در برگجهان را در سال ۱۳۶۰ به قرار متری ۸۰۰ تومان (کمی گرانتر از قیمت متعارف آن زمان) می‌خرد. سپس با اصرار و وسواس خاصی مبادرت به بازسازی خانه شازده به سبک سنتی و قدیمی خود می‌کند که می‌تواند الگویی برای حفظ میراث گذشتگان از جمله ساختمان کاوه، و محله‌سر باشی باشد.

 

فرهاد فرهی فرزند سوم احمدمیرزا از افسران نیروی دریایی است و تا درجه ناخدایی ارتقا یافته، پس از انقلاب بازنشسته می‌شوند.kavefarhi13

 فریدون فرهی سومین پسر و چهارمین فرزند احمدمیرزا همانند پدر مهندسی مکانیک را برگزید و در ایران مشغول به کار شد. وی در ماه جاری به تاریخ ۲۰ اردیبهشت ۹۴ دارفانی را وداع گفت و پیکرش در بهشت زهرا به خاک سپرده شد. روحش شاد و قرین آرامش باد.

farhi4
شادروان فریدون فرهی

kavefarhi11

با تشکر از  خانواده محترم فرهی به سبب انجام مصاحبه و دراختیار گذاشتن عکسهای قدیمی و امکان بازدید از خانه شازده
و آقای حاج اصغر علیمردانی به سبب راهنمایی‌های بی‌دریغ در یافتن ارتباطها و معرفی خانواده محترم فرهی
و آقای نصرالله شاهانی به سبب متانت و تامل در هنگام بازدید مدیران سایت برگجون از خانه شازده و تصویر برداری از عکسهای قدیمی(شایان ذکر است عکسهای قدیمی بجز عکس احمدمیرزا و طالقانی در برگجون گرفته شده‌اند).
و آقای علی‌اکبر لبافی به سبب تکمیل و تدقیق برخی از موضوعات مقاله براساس اطلاعات اخذ شده در زمان مصاحبه با خانواده محترم فرهی
و گروه تایپ و تصویر سایت برگجون به سبب تایپ مقاله و عکسبرداری و تصویرسازی
در بررسی های اخیر به پژوهشی از میثم فلاح و حسین صبری دست یافتم که نظر خوانندگان را به آن جلب میکنم:

(علی اکبر لبافی)

با به قدرت رسیدن قاجاریه و انتخاب تهران به عنوان پایتخت، به دستور ناصرالدین شاه قاجار مسیرهای قدیمی و مال رو در دره‌ های هراز و چالوس تعمیر و به راه ارابه رو تبدیل گشتند. در سال ۱۲۹۰ ه. ق، ناصرالدین شاه مجدداً دستور به بهسازی مسیر لاریجان (جاده هراز) داده و “حسین علیخان وزیر” را به سرپرستی این کار منصوب نمود. وی نیز با همکاری “گاستیگیرخان”، مهندس اطریشی که در خدمت دولت ایران بود، جاده را به اندازه‌ای پهن کرد که دو ارابه بتوانند از آن عبور کنند. در سال ۱۲۹۵ ه. ق (۱۸۷۹ م) و با اتمام عملیات ساخت این راه، به عنوان یادبود نقشی از شاه قاجار در یکی از صعب العبورترین نقاط این مسیر به نام “تنگهِ بندِ بریده” (در بخش غربی تونل فعلی وانا) به مناسبت بازسازی و ساخت جاده قدیم مازندران حجاری شده است. در این تصویر ناصرالدین شاه سوار بر اسب در وسط و ده تن از ملازمین کشوری و لشکری ملبس به پوشاک رسمی “سرداری” که در ترنج‌های نزدیک به سر هر یک از آنها معرفی شده‌اند و در دوسوی او به نمایش درآمده‌، دیده می‌شوند (وفایی ۱۳۸۱: ۲۸؛ حاجی علی لو ۱۳۸۵ : ۴۸-۵۰). در دورادور نقش برجسته، کتیبه‌هایی شامل چند بیت شعر در مدح ناصرالدین شاه، سختی عبور و مرور راه لاریجان و فرمان شاه در خصوص تعمیر و مرمت آن حکاکی شده است. بالای سر ناصرالدین شاه این عبارت؛ تمثال بی مثال همایونی و بالای سر ده نفر از درباریان عبارت؛farhinew

۱- نواب وجیه الله میرزا

۲- مقرب الخاقان آجودان مخصوص (رضاخان اقبال السلطنه عکاس باشی)

۳- وزیر فواید (حسنعلی خان امیرنظام گروسی)

۴- جناب سپهسالار اعظم (میرزاحسین خان سپهسالار)

۵- جناب آقا (میرزا یوسف خان مستوفی الممالک)

۶- آقای نایب السلطنه (کامران میرزا)

۷- اعتضادالسلطنه (علیقلی میرزا)

۸- جناب معتمدالممالک (علیرضاخان)

۹- جناب امین الممالک (علی خان)

۱۰- مقرب الخاقان مهدیقلی خان (مجدالدوله) نوشته شده است (ستوده ۱۳۷۴: ۴۵۴-۴۵۱ ).

این اثر به نام شکل شاه هم اکنون نیز وجود دارد و برای دیدن آن باید از کنار جاده موجود در کنار تونل وانا ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیاده رفت.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *